De krimp wordt nu verdeeld

Het aantal ambtenaren moet drastisch omlaag, zo heeft het kabinet besloten. Het maakt van de minister van Financiën een eenzaam mens.

De werkgever van ambtenaren, minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst (PvdA), staat op het punt om een langlopend CAO-akkoord te sluiten met de ambtenarenbonden. Maar van de loonsverhoging zullen niet alle ambtenaren profiteren. Op het ministerie van Ter Horst is inmiddels de nieuwe ‘tsaar’ van de rijksdienst aangetreden, topambtenaar Roel Bekker.

Bekker moet de afspraak van het regeerakkoord uitvoeren om in vier jaar tijd bij de rijksdienst, inclusief zelfstandige bestuursorganen zoals De Nederlandsche Bank en de Informatie Beheer Groep (studiefinanciering), 750 miljoen euro te bezuinigen door bijna 15.000 ambtenarenbanen te laten verdwijnen.

Over de sleutel waarmee deze krimp over de ministeries wordt verdeeld, zijn de bewindslieden het in een van hun eerste bijeenkomsten eens geworden. De blauwdrukken worden uitgewerkt.

Minister Bos (Financiën, PvdA) verkeert in een weinig benijdenswaardige positie. „De begrotingsregels zijn grotendeels onveranderd gebleven ten opzichte van de vorige kabinetsperiode”, schrijft Bos in de Startbrief die hij aan het begin van de kabinetsperiode heeft opgesteld ten behoeve van de nieuwe ministersploeg.

Dit betekent onder meer dat de ministers tegenvallers bij de uitgaven binnen hun eigen begroting moeten oplossen. Oud-minister Zalm had tijdens de kabinetsformatie al aangegeven dat er voor dit jaar sprake is van 827 miljoen euro aan ‘onvermijdelijke’ en 1,2 miljard euro aan ‘dreigende’ uitgavenoverschrijdingen. Die laatste zijn bij de formatie niet ter tafel gekomen, maar moeten als ze zich voordoen, wel worden opgelost.

Gisteren meldde minister Klink (Zorg, CDA) dat hij voor dit jaar een overschrijding voorziet op zijn begroting van ongeveer een miljard euro. Dat is bijna het dubbele van wat bij de kabinetsformatie bekend was: in de notitie van Zalm stond voor Zorg een zekere tegenvaller van 50 miljoen en een dreigende van 559 miljoen. Klink is met Bos in gesprek om deze tegenvaller op te lossen.

Ter voorbereiding van de ‘ Voorjaarsnota’ waarin de begroting voor het lopende jaar wordt bijgesteld, voert Bos gesprekken met alle afzonderlijke bewindslieden over de financiële stand van zaken. Dit is de gebruikelijke procedure. Maar voor Bos is het nieuw en hij heeft bovendien te maken met gewekte verwachtingen.

Een minister van Financiën moet op vragen altijd „nee” antwoorden, behalve op de vraag of hij de vraag wel begrepen heeft.

In de Kamer en zonder twijfel ook bij delen van Bos’ politieke achterban is de verwachting dat dit kabinet gemakkelijk meer geld beschikbaar zal stellen voor publieke uitgaven. In het regeerakkoord is inderdaad 7 miljard euro uitgetrokken voor extra uitgaven ten behoeve van integratie, duurzaamheid en sociaal beleid. Maar de staande begrotingsdiscipline blijft gehandhaafd.

Bos zal nu al geregeld „nee” moeten zeggen tegen bewindslieden die om soepelheid vragen om uitgavenoverschrijdingen dit jaar toe te staan. In de onderhandelingen is de minister van Financiën een eenzame man.