Baby op de ringweg

Claire Castillon: Insect. Vertaald door Karina van Santen en Martine Vosmaer. Ambo, 152 blz. € 16,95

‘Voor mijn moeder’, schrijft Claire Castillon (1975) op de eerste pagina van haar verhalenbundel Insect. Of die moeder daar werkelijk blij mee geweest zal zijn, is maar de vraag. De moeders in het boek zijn stuitend egoïstisch, ongelofelijk naïef, laf en onverantwoordelijk, neurotisch, volslagen mesjogge, dodelijk ziek, stervend of reeds overleden. Met de dochters – dat moet gezegd – is het niet veel beter gesteld.

Vijf boeken publiceerde de Franse schrijfster en televisiester sinds 2000, evenzovele oefeningen in het oproepen van een gesloten, geestelijk verwrongen universum. In haar debuutroman Le grenier symboliseert de zolder uit de titel maag en geest van een jonge vrouw die volgestopt worden met rommel en afval; La reine Claude (2002) staat niet voor de gelijknamige pruim, maar voor een woekerende tumor, en de titel Pourquoi tu m’aimes pas? (2003) behoeft weinig toelichting.

Insect, onlangs in een Nederlandse vertaling verschenen, is verreweg Castillons beste boek tot nu toe. Negentien verhalen bracht ze bijeen en negentien keer is het alsof je een klein luikje opent, doordringt tot het hart van een verontrustend tafereel dat zich voor je ogen afspeelt, waarna je verbluft met de intensiteit van de ervaring blijft zitten. Gruwelijk, die moeder die wegkijkt van de incest die zich voor haar ogen afspeelt. Krankzinnig, die vrouw die de helft van haar meisjestweeling op de périférique uit de auto smijt omdat ze nu eenmaal één kind wilde en geen twee. Ziek, die moeder die net als haar dochter minirokjes draagt, giechelt en haar man verstoot, om maar haar dochters beste vriendin te kunnen zijn.

Het kippenvel loopt je over de rug, als lezer, zó ongemakkelijk voel je je bij die monsterlijke, toch herkenbare personages, die zo losjes aan je worden voorgesteld. Hals over kop tuimelen ze in de valkuilen van het mislukte gezin. Dit is een kafkaëske wereld, waarbij er maar een klein duwtje nodig is om in pure waanzin te belanden. Je wilt lachen om de snijdende zwarte humor, verpakt in die ongepolijste, ongekunstelde stijl, maar het lukt niet.

Claire Castillon, in het dagelijks leven een zachtaardige verschijning, heeft een gemeen scherpe pen. Het is alsof ze je aan tafel, in een vileine bui, een hilarisch familieverhaal vertelt en ondertussen nog een glas inschenkt.

In Frankrijk verscheen onlangs On n’empêche pas un petit coeur d’aimer, opnieuw een verhalenbundel. Daarin ontmoeten de getergde dochters degenen die door wie ze de rest van hun leven geterroriseerd zullen worden: mannen.