Shell wijst de weg in Europese massaclaims

Shell had gisteren een primeur. Voor het eerst trof een grote onderneming een schikking voor een massaclaim van beleggers in Europa en niet in de VS. Met dank aan de Legiolease-affaire.

Ze verlekkeren zich graag aan grote boekhoudschandalen: Amerikaanse advocatenkantoren, die gespecialiseerd zijn in massaclaims van beleggers die gedupeerd zijn door een koersval na het bekend worden van malversaties. Ahold had al met ze te maken na de boekhoudfraude in 2003. Van de 1,1 miljard dollar die het supermarktconcern aan claimende beleggers uitkeert, gaat ongeveer eenvijfde naar het New Yorkse advocatenkantoor Entwistle & Capucci.

De inhalige Amerikaanse advocaten kunnen in de toekomst vermeden worden, geeft Shell aan met de schikking die het gisteren heeft getroffen met Europese beleggers. Shell heeft daarmee een primeur. Het is de eerste keer dat een bedrijf een massaclaim in Europa zélf probeert te schikken. De gedachte van Shell en van claimende beleggers is simpel. Het gaat om een Europese onderneming waarvan de aandelen voor ongeveer 90 procent in handen zijn van Europese beleggers, die ze op Europese beurzen verhandelen en die zich gedupeerd voelen door activiteiten op hoofdkantoren in Londen en Den Haag: dat moet je in Europa kunnen regelen.

Shell beloofde gisteren dat het in totaal 352,6 miljoen dollar aan aandeelhouders zal uitkeren. Dat is even veel als de schadevergoeding die bij een procedure voor de Amerikaanse rechter zou zijn toegekend, hebben ingehuurde Amerikaanse deskundigen berekend. „Het komt neer op 10 tot 13 procent van de geleden schade”, rekende directeur juridische zaken René Maatman van pensioenfonds ABP gisteren voor. „Dat is zelfs aan de hoge kant als je het vergelijkt met schikkingen in soortgelijke gevallen in de VS.”

Aandeelhouders zagen in 2004 de koers op één dag met 12 procent dalen, nadat Shell had toegegeven dat het de bewezen olie- en gasreserves bijna vijf jaar lang voor een te hoog bedrag in de boeken had staan. Drie bestuursleden raakten hun baan kwijt, Shell paste de interne organisatie drastisch aan en schafte de duale Brits-Nederlandse bestuursstructuur af. Met de schikking erkent Shell overigens geen schuld. De koers herstelde zich overigens snel, maar bleef wel achter bij die van concurrenten.

Shell ontkomt zelf niet aan betaling van Amerikaanse advocaten. ABP en PGGM hadden al een procedure voor de Amerikaanse rechter lopen, Shell draait op voor de 47 miljoen dollar die ze daaraan al kwijt zijn. De pensioenfondsen voorkomen een riskante Amerikaanse rechtszaak. „Het is helemaal niet zeker of wij als Europese beleggers ontvankelijk zouden zijn verklaard”, aldus Maatman.

De twee pensioenfondsen hebben samen met de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) het voortouw genomen bij deze schikking, waar zich ook andere Europese institutionele beleggers en verenigingen van particuliere beleggers bij hebben aangesloten. Volgens de deze week gepubliceerde beleggingsoverzichten had PGGM eind 2006 voor 628 miljoen euro in aandelen Shell, ABP 739 miljoen.

In het najaar van 2006 werden ze benaderd door de advocaten van Shell, Sjoerd Eisma en Marnix Leijten van advocatenkantoor De Brauw. In vakbladen hadden artikelen gestaan dat de nieuwe Wet Collectieve Afhandeling Massaschade collectieve schikkingen mogelijk zou maken. Die wet werd met de Duisenberg-schikking in de Legiolease-affaire voor het eerst gebruikt voor beleggers, waardoor 400.000 gedupeerden geld konden terugkrijgen van Dexia Bank.

Om onder die wet een regeling te treffen hebben de partijen de Stichting Shell Reserves Compensation opgericht die namens de beleggers optreedt bij de rechter en de claims zal afhandelen. Het Amsterdamse Gerechtshof moet de schikking algemeen verbindend verklaren. Het zal ongeveer anderhalf jaar duren voor beleggers hun geld hebben, zei Shell-directeur juridische zaken Beat Hess gisteren.

De VEB heeft er werk van gemaakt dat Amerikaanse aandeelhouders niet meer schadevergoeding krijgen dan Europese. Onder leiding van twee Amerikaanse pensioenfondsen hebben Amerikaanse beleggers een eigen zogeheten class action-rechtszaak lopen tegen Shell. Shell hoopt in de komende weken tot overeenstemming met hen te komen en verwacht 80 miljoen dollar aan schadevergoeding aan Amerikanen kwijt te zijn. „We hebben bedongen dat, als de Amerikanen meer krijgen, Shell dat verschil aan de Europese beleggers betaalt”, zei VEB-directeur Peter Paul de Vries.

PGGM en ABP hopen de weg bereid te hebben voor meer Europese massaclaims, waarbij de Amerikaanse rechter én dure advocaten omzeild kunnen worden. Zelf zullen ze daar voorlopig niet mee bezig zijn. Maatman: „Wij hebben op dit moment met geen enkel bedrijf een dergelijk conflict lopen.”