IJzeren Rijn blijft in greep historie

België houdt Nederland aan afspraken over een in onbruik geraakt spoortracé.

Maar vele belangen strijden om voorrang.

Op donderdag 15 maart vertrekt om 10.14 uur in Antwerpen een trein naar Nederland met een duidelijke boodschap. België eist het ‘recht van doortocht’ op richting het Duitse Roergebied. Een recht dat België bij de onafhankelijkheid van Nederland in 1839 bedong en dat in 2005 is bevestigd door een gezamenlijk ingesteld arbitragetribunaal.

Rond het middaguur komen de twee diesellocomotieven en zeven containerwagons bij de Nederlandse grens aan. Over een vernieuwde enkelbaans spoorlijn, alleen geschikt voor dieseltreinen, rijdt de Belgische nationale vervoerder B-Cargo van het Brabantse Budel naar het Limburgse Weert, dwars door het Europees beschermde natuurgebied Weerter- en Budelerbergen. Veel van de spoorwegovergangen op het traject zijn gelijkvloers en sommige onbeveiligd. Een medewerker van B-Cargo waarschuwt recreanten met een rode vlag voor de overstekende trein die stapvoets rijdt om de overlast te beperken. Vervolgens gaat de reis via Roermond en Venlo naar de Duitse eindbestemming Duisburg. „We wilden een sein geven”, zegt een woordvoerder van B-Cargo. „Een sein dat we de lijn in de nabije toekomst hard nodig hebben.”

Het signaal mist zijn uitwerking niet. In Nederlands Limburg wordt de Belgische actie opgevat als een pure provocatie. En ook het Nederlandse ProRail, dat het baanvak heeft hersteld en toestemming moet verlenen voor transport, voelde zich „overrompeld”, aldus een woordvoerder. Bekend was dat de Belgische particuliere vervoerder Dillen & Le Jeune vanaf maandag 19 maart via het traject van en naar Zuid-Limburg zou gaan rijden. „Dat B-Cargo op 15 maart, de dag van de oplevering, direct een trein naar Duisburg liet rijden, was bij ons op het hoogste niveau niet bekend. Wij kennen de gevoeligheden rondom dit traject. Iemand bij (de afdeling) Capaciteitsmanagement heeft de aanvraag voor die ene rit ingewilligd en dat niet verder rond getetterd”, aldus een woordvoerder.

Woensdag wordt het voorval in de Tweede Kamer besproken met verkeersminister Eurlings (CDA). De Kamer is bang dat België een groot deel van het historische spoortraject IJzeren Rijn tussen Antwerpen en het Duitse Roergebied sluipenderwijs weer in gebruik wil nemen. Dit zou tot forse overlast leiden in de natuurgebieden en dorps- en stadskernen die het traject doorkruist in zowel België, Nederland als Duitsland.

Die vrees lijkt niet ongegrond, want na de Belgische verrassingsactie verklaarde een woordvoerder van B-Cargo dat de vervoerder Antwerpse ondernemingen nog dit jaar goederentransport wil aanbieden via het traject richting Duisburg.

Begin jaren negentig viel de transportbehoefte vanuit Antwerpen naar het Roergebied weg, waarna de IJzeren Rijn grotendeels in verval raakte. Een bungalowpark bij Weert bouwde bungalows tot aan het spoor in de veronderstelling dat er nooit meer een trein zou rijden. Twee Nederlandse natuurgebieden op het traject kregen een Europees beschermde status, wat grootschalig goederenvervoer er haast onmogelijk maakt. Maar door de drukte op de weg en toenemende importen uit China neemt de Antwerpse behoefte aan een snelle spoorverbinding met het Duitse achterland weer toe.

Dillen & Le Jeune wil voorlopig acht treinen per week tussen Antwerpen en Nederlands Limburg laten rijden. Dit ligt ook gevoelig, maar minder dan de plannen van B-Cargo. „Dillen & Le Jeune slaat bij Roermond af naar het zuiden. Daardoor hoeft er in Roermond en Venlo niet gerangeerd te worden, wat veel gevaar op zou leveren. Bovendien is het traject naar Zuid-Limburg al zo druk, dat er niet veel treinen meer bij kunnen”, zegt de Roermondse wethouder Gerard IJff, voorzitter van het Samenwerkingsverband IJzeren Rijn.

Hierin werken natuurbeschermers, gemeenten, de provincie Limburg en de plaatselijke Kamer van Koophandel samen. In een petitie die ze dinsdag bij de Kamer hebben aangeboden, eisen ze toch een onmiddellijk einde aan het gebruik van baanvak Budel-Weert. In een brief aan de Tweede Kamer laat minister Eurlings weten weinig te kunnen ondernemen. Het traject Budel-Weert behoort tot het openbare spoorwegnet. ProRail was daarom verplicht het baanvak te herstellen toen Dillen & Le Jeune weer ‘treinpaden’ aanvroeg.

Het Samenwerkingsverband IJzeren Rijn beschouwt rijden op het traject Budel-Weert als een gedeeltelijke heringebruikname van de IJzeren Rijn. Volgens IJff zei de Kamer in 2004 dat dit pas mag als forse maatregelen zijn genomen op het gebied van veiligheid, milieubescherming en geluidsoverlast.

IJff: „Eurlings wil de discussie vernauwen tot het traject Roermond-Roergebied, dat vervallen is en geen onderdeel meer uitmaakt van het Nederlandse spoornet. Daar wil hij pas laten rijden als er een tunnel onder natuurgebied De Meinweg is aangelegd. Maar hij moet erkennen dat Budel-Weert net zo goed onderdeel is van de IJzeren Rijn.”

Parkmanager Karin Cornelissen van bungalowpark Weerterbergen vreest het ergste voor de 150 vakantiebungalows die op nog geen vijftien meter van de IJzeren Rijn staan. „Als er twee treinen per dag rijden, gaat het misschien nog wel, maar als er straks iedere vijf minuten een rijdt, zijn die bungalows niet meer verhuurbaar.”

Lees meer over de historie van het traject bij De Meinweg via www.ijzerenrijn.eu