‘Draaipunten’ maken PvdA kwetsbaar

De oppositie hoonde gisteren minister Wouter Bos (Financiën, PvdA) weg omdat hij de topinkomens onvoldoende zou aanpakken. Maar ook in eigen gelederen is het onrustig. Is een leiderschapscrisis aanstaande?

Wouter Bos, geflankeerd door minister Donner (links) en staatssecretaris De Jager (CDA), gisteren in de Tweede Kamer. Foto WFA WFA43:DEBAT TOPINKOMENS:DEN HAAG;11APR2007- Foto: Minister Donner van Sociale Zaken, (l), Minister Bos van Financien(m), Staatssecretaris De Jager van Financien. SP, GroenLinks en PVV vinden dat minister van Financi‰n Wouter Bos onvoldoende doet om de zelfverrijking aan de top van het bedrijfsleven aan te pakken. In een spoeddebat wezen ze er op dat Bos als PvdA-fractieleider het vorige kabinet regelmatig verweet te weinig te doen om de groei van de topinkomens te beteugelen, maar dat hij nu weigert fiscale maatregelen te nemen. WFA/ls/str/ Dirk Hol WFA WFA

Den Haag, 12 april. - Dinsdag was het Jan Pronk, gisteren kwamen de Jonge Socialisten er bij. PvdA-leider Wouter Bos ligt onder vuur – in eigen gelederen.

Oud-minister Jan Pronk constateerde „een leiderschapscrisis” in de partij, omdat Bos volgens hem niet in staat is het PvdA-geluid te verwoorden in zijn huidige rol als vice-premier en minister van Financiën. De Jonge Socialisten kwamen daar overheen: JS-voorzitter Peter Scheffer pleitte ervoor dat Bos zijn functie als partijleider neerlegt: „Bos heeft zelf gezegd dat de politiek leider van de partij in de Tweede Kamer zit of premier is.”

Een spoeddebat over de aanpak van excessieve salarissen in de private sector, gisteravond in de Tweede Kamer, leverde een illustratie bij de woorden van Pronk en Scheffer. Bos had in de verkiezingscampagne CDA-leider Balkenende stevige verwijten gemaakt over het feit dat diens drie kabinetten niets aan de topinkomens hadden gedaan. Nu Bos zelf op het pluche zit, blijkt ook hij niet bij machte maatregelen te treffen. Bos werd daarom weggehoond door GroenLinks, de SP en zelfs door de SGP.

De gewijzigde opstelling van de PvdA in de kwestie van de topinkomens staat niet op zichzelf. Ook de huidige staatssecretaris voor Europese Zaken, Frans Timmermans (PvdA), heeft een opmerkelijke tournure gemaakt van Europese ‘believer’ naar licht eurosceptisch bewindspersoon. Hij werd er deze week zwaar voor bekritiseerd door een commissie van het Europees Parlement.

Ook met het eerder gewenste onderzoek naar de Nederlandse steun aan de oorlog tegen Irak (dat niet meer hoeft) of de beperking van de hypotheekrenteaftrek (die niet doorgaat) is de PvdA kwetsbaar. SP, GroenLinks en D66 vallen de PvdA dan ook stelselmatig aan over deze ‘draaipunten’. Inmiddels heeft de Tweede Kamer al gedebatteerd over Irak, Europa en – gisteren dus – de topinkomens. Ongetwijfeld volgt binnenkort de hypotheekrenteaftrek.

Het is niet verbazingwekkend dat vooral de PvdA, maar in iets mindere mate ook de ChristenUnie, momenteel kampt met interne problemen. De partij moet de eenduidige standpunten uit de oppositieperiode inruilen voor compromissen. Het CDA dat al langer mee regeert heeft slechts het staande beleid te verdedigen. Daar komt bij dat de PvdA een nogal links programma had voor een partij met regeringsambities. Het CDA heeft bewust gekozen voor een gematigd, minder uitgesproken programma om de verkiezingen mee in te gaan. Immers: wie geen stelling neemt, hoeft ook niks in te leveren.

Overigens heeft ook de CDA-top enkele jaren terug te kampen gehad met kritiek uit eigen gelederen. Met name vanwege de straffe hervormingen van de sociale zekerheid, het immigratiebeleid en het zorgstelsel. Het CDA had zich, ogenschijnlijk, te veel op sleeptouw laten nemen door het neo-liberale beleid van toenmalig coalitiepartner VVD. Met name de sociaal-christelijke stroming in het CDA protesteerde bij monde van oud-minister van Sociale Zaken Bert de Vries. In een snedig boek (Overmoed en onbehagen) betoogde hij dat Balkenende maar de halve waarheid sprak over de noodzaak van de hervormingen.

Ook vanuit de PvdA-top en vanuit de fractie wordt de huidige ophef afgedaan als ‘niets aan de hand’. Aanstaand senator Klaas de Vries bijvoorbeeld richt zich niet op de boodschap, maar op de boodschapper door te zeggen dat Pronk zich niet in de media had moeten uitlaten over een leiderschapscrisis. Partijvoorzitter Michiel van Hulten constateert dat er „in de partij nog altijd een overweldigende steun is voor Wouter”.

Zo bezien hoort het protest uit de linkse hoek in de PvdA bij het traditionele positiespel dat past bij een partij die de oppositie verruilt voor meeregeren. Ook in christelijke kring wringt de regeringsdeelname. De Haagse partijtop van de ChristenUnie krijgt de wind van voren over het homohuwelijk en de weigerambtenaren.

Bos stelt zich mogelijk gerust met de gedachte dat dergelijke strubbelingen een constante zijn in Nederland-coalitieland. Hij reageerde gisteren in ieder geval betrekkelijk laconiek op de aanvallen van Pronk en de Jonge Socialisten. „Laat iedereen die kritiek op me heeft maar lid worden van de PvdA, dan kunnen ze er op een congres over stemmen”, zei hij.

Toch zijn huidige interne spanningen niet geheel zonder risico. Als de PvdA zich te weinig kan profileren, zoals Pronk en de Jonge Socialisten vrezen, zal Bos aan het eind van deze termijn een probleem hebben als hij herkozen wil worden tot partijleider.

Op korte termijn zal de discussie zeker aanhouden. Enkele weken geleden verscheen een vernietigende analyse van de Wiardi Beckmanstichting (het wetenschappelijk bureau van de PvdA) over de mislukte verkiezingscampagne. En oud-partijvoorzitter Ruud Vreeman komt binnen enkele weken met een analyse wat er mis is in de partij. Ook dat zal wellicht tot felle debatten leiden, over de positie van Bos en wellicht ook over die van partijvoorzitter Van Hulten. Dat gevaar is niet denkbeeldig omdat de partij, ondanks alle kalmerende woorden, nerveus is door de dreiging op links – de SP. Die partij kan, en misschien ook GroenLinks, profiteren van het wat blekere politieke profiel van de PvdA. Wat dat betreft zit het CDA comfortabel: de oppositie op christelijk terrein is grotendeels ingekapseld door de ChristenUnie het kabinet in te halen.

Opinie: pagina 7