‘Angst weerhoudt getuigen op fregat’

Een van verkrachting verdachte militair op het marinefregat Tjerk Hiddes wordt niet vervolgd. Zes anderen wel.

Een varend Sodom en Gomorra in de Arabische Zee. Dat was de omschrijving van een vrouwelijke matroos op het Nederlandse marinefregat de Hr. Ms. Tjerk Hiddes. Een jaar geleden kwam haar verhaal naar buiten. Vrouwelijke opvarenden zouden worden aangerand en verkracht aan boord van het schip. Drank en drugs waren wijdverspreide genotsmiddelen, aldus de matroos, die destijds 18 jaar oud was. Ze zei dat de commandant de incidenten afdeed als „een geintje van de jongens”.

Kamerleden reageerden geschokt op het verhaal. Onacceptabel, noemde de marineleiding het gedrag aan boord. Defensie startte diverse onderzoeken en de eerder afgeschafte meldlijn ‘ongewenst gedrag’ werd nieuw leven ingeblazen. De commissie ongewenst gedrag concludeerde dat wangedrag relatief vaker voorkomt bij de krijgsmacht in vergelijking met bijvoorbeeld het bedrijfsleven.

Maar wat heeft zich werkelijk afgespeeld aan boord van de Tjerk Hiddes, toen het schip werd ingezet tijdens de operatie Enduring Freedom in de Arabische Zee? Het Openbaar Ministerie (OM) in Arnhem heeft gisteren het strafrechtelijke onderzoek afgerond. De korporaal die Anja zou hebben aangerand, wordt niet vervolgd. In totaal zijn drie personen „ten onrechte” als verdachte aangemerkt.

Heeft de vrouwelijke matroos destijds gelogen? „Nee, ik denk van niet”, zegt voorzitter Wim van den Burg van de vakbond voor defensiepersoneel (AFMP) die het verhaal naar buiten bracht. „Er zit een verschil tussen het bewijzen van strafbare feiten en de aanwezigheid van ongewenst gedrag.” Hij betreurt het „dat het OM geen bewijzen heeft kunnen vinden” om de drie militairen te vervolgen. Opmerkelijk, vindt Van den Burg. „De commissie schreef juist dat wangedrag een groot probleem was op de Tjerk Hiddes.”

Van den Burg denkt dat marinepersoneel op het fregat „niet kon of wilde getuigen. Dat is treurig.” De oorzaak hiervan zou een „angstcultuur” zijn, marinepersoneel durven volgens Van den Burg hun nek niet uit te steken. Het OM bereidt echter wel strafzaken voor tegen zes andere militairen (zie inzet). De matroos zelf is volgens Van den Burg „erg teleurgesteld”.

Haar verhaal heeft wel een cultuuromslag bij Defensie teweeggebracht. Dit was ook het doel van de AFMP, zegt Van de Burg. „Wij wilden iets aan de kaak stellen.” Sindsdien kent Defensie een gedragscode. Invoering hiervan kost tachtig miljoen euro om zo het ongewenst gedrag te voorkomen. Ook pornofilms in openbare ruimten mogen niet.