SP zal aan onrust moeten wennen

Van eensgezindheid is even geen sprake in de SP. De dubbele nationaliteit veroorzaakt onrust in de partij. „Het is voor het eerst dat de partijleider zo wordt afgevallen.”

Opeens kon Jacques Mattheij geen reacties meer op de weblog van Jan Marijnissen plaatsen. De kritiek van Mattheij op de SP-leider wekte al twee dagen lang de woede van aanhangers van Marijnissen. Mattheij vroeg opheldering aan de beheerder van de weblog. Had zijn kritiek tot verwijdering geleid? De beheerder kon zich „niet meer herinneren” dat hij reacties van de site had gehaald.

Voor sommigen is het nog wennen, maar de SP is groot geworden, zegt Kamerlid Jan de Wit: „Dan ben je het niet meer automatisch over alles eens.” Hij ziet in de discussie op internet het verschil tussen de oude en nieuwe SP-kiezers. „Mensen die aan de wieg van de partij stonden, voelen zich persoonlijk aangesproken. Maar we moeten niet benauwd met kritiek omgaan.”

Dagenlang woedde op de site een felle discussie over wat Marijnissen in een interview over de dubbele nationaliteit van twee PvdA-staatssecretarissen had gezegd. Hij kreeg van politieke rivalen het verwijt zich aan te sluiten bij de standpunten van de Partij voor de Vrijheid van Wilders en bij de VVD (zie kader).

Ook eigen partijprominenten en weblogbezoekers waren niet blij met de uitspraken van Marijnissen. Dat is opmerkelijk voor een partij met traditioneel weinig dissidenten en een leider die al jarenlang een op het Binnenhof ongebruikelijke sterke positie heeft. „Het is voor het eerst dat de partijleider zo openlijk wordt afgevallen”, zegt SP-watcher Gerrit Voerman, hoofd van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen.

Het is vooral de nieuwe garde die daar volgens de onderzoeker verantwoordelijk voor is. Zoals Anja Meulenbelt, sinds 2003 senator voor de SP. Zij noemde de opmerkingen van Marijnissen „jammer” en „onverstandig”. Een paar dagen later wilde ze geen commentaar meer geven: „Er is hier genoeg ophef over geweest. Het is helemaal niet goed om het nog eens te verhelderen.”

Behoefte aan kalmte hebben meer SP’ers die direct na het interview van Marijnissen de partijleider bekritiseerden. Anna de Groot, raadslid voor de SP in Zaandam, was een van hen. Nu zegt ze: „De kwestie is vreselijk opgeblazen. De hele dubbelepaspoortkwestie is een non-issue.”

Het standpunt van Marijnissen is helemaal niet nieuw, er is niets mis mee en er hoeft niets aan te veranderen, zegt Kamerlid Remi Poppe, SP-lid sinds de oprichting in 1972. Het zijn argumenten waarmee ook andere partijprominenten de opmerkingen van de partijleider verdedigen.

Met die houding zal de SP het niet redden, zegt SP-lijstduwer en dichter/theoloog Huub Oosterhuis, die in 2001 lid werd: „Het standpunt moet herzien worden.” Dat zal niet makkelijk zijn, denkt Oosterhuis. „De partij heeft ook mensen die huiveren voor alles wat allochtoon is.” Die horen volgens de lijstduwer bij het „ouwe getrouwe” deel van de achterban. „De nieuwe aanhang is anders.”

Jacques Mattheij was zo’n nieuwe aanhanger – hij ging uit bewondering voor Marijnissen voor het eerst in achttien jaar weer stemmen. Tot hij van de website van Marijnissen werd geweerd. Net als veel andere schrijvers op de weblog van Marijnissen had hij de opmerking van de partijleider niet aan zien komen. „Ik had juist verwacht dat ze niet nationalistisch zouden zijn.” Columnist en oud-PvdA-prominent Marcel van Dam stemde vorig jaar voor het eerst SP. Nu zegt hij: „Ik vind het een van de mindere punten van de partij dat ze die nationalistische kaart spelen. De SP flirt daarmee, maar Marijnissen heeft het helemaal niet nodig om in die verkeerde vijver te vissen.” Ook voor raadslid De Groot waren de uitspraken van Marijnissen een verrassing: „Mensen kiezen voor de SP vanwege het sociale aspect. De overgrote meerderheid had nog nooit over de dubbele nationaliteit nagedacht voordat Wilders er mee kwam. Ikzelf eerlijk gezegd ook niet.”

De partijtop sprak afgelopen vrijdag in Rotterdam ook over de uitspraken van Jan Marijnissen. Ook hier is de boodschap dat Marijnissen niets nieuws heeft gezegd, en dat er dus niets aan de hand is. „Men zoekt met een vergrootglas naar de interne tegenstellingen binnen de SP”, meent Hans van Heijningen. Maar volgens de partijsecretaris van de SP is er „echt weinig aan de hand”.

Toch blijkt uit de reacties van SP’ers dat over het onderwerp verschillend wordt gedacht. Niet alleen door mensen als Huub Oosterhuis en Meulenbelt, maar ook door raadsleden en SP-stemmers. De Groot vond de opmerking van Marijnissen „niet voor de hand liggen, en hoopt dat de partijleider zich versproken heeft – iets wat deze zelf steeds ontkent.

Het is voorlopig weer kalm. Maar de partij zal aan onrust moeten wennen, denkt onderzoeker Gerrit Voerman: „Hoe beter het met je gaat, hoe groter je kwetsbaarheid. Ben je een kleine splinterpartij, dan wordt er minder op je gelet. Hoe groter je wordt, hoe meer je in de etalage staat.”