Huisbezoek mag pas na toestemming

Gemeentelijke sociale diensten mogen niet zomaar meer onaangekondigde huisbezoeken brengen aan mensen met een bijstandsuitkering. Ze moeten vooraf toestemming vragen aan de persoon in kwestie.

Dat heeft de Centrale Raad van Beroep, het hoogste rechtsorgaan op het gebied van sociale zekerheid, vanmorgen bepaald in twee zaken in hoger beroep van mensen bij wie de bijstandsuitkering was ingetrokken. Als de uitkeringsgerechtigde weigert mee te werken, mag de sociale dienst de uitkering niet intrekken. Dat mag alleen als er een concrete verdenking is dat de bijstandsontvanger fraudeert.

Vorige maand sprak de rechtbank in Den Haag een soortgelijk oordeel uit over de huisbezoeken die de Sociale Verzekeringsbank onaangekondigd aflegde bij AOW’ers. Staatssecretaris Aboutaleb (Sociale Zaken, PvdA) kondigde toen aan dat hij tegen deze uitspraak in hoger beroep zou gaan. Als dat niets zou opleveren, wil hij de wet aanpassen.

De rechter erkende vanochtend dat huisbezoeken op zichzelf „een noodzakelijk en adequaat controle-instrument” kunnen zijn. Maar bij het inzetten ervan moet wel recht worden gedaan aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarin staat ondermeer dat mensen recht hebben op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.

De uitspraak van de rechter maakt het voor gemeenten een stuk moeilijker om te controleren of mensen met een bijstandsuitkering niet stiekem samenwonen of verborgen inkomsten hebben. Controleurs moeten altijd vooraf toestemming vragen aan de bijstandsontvanger voor het betreden van de woning en ook moeten ze van tevoren zeggen dat een eventuele weigering geen gevolgen heeft voor de uitkering. Gemeenten moeten ook, achteraf, kunnen bewijzen dat ze vooraf toestemming hebben gevraagd voor het huisbezoek en goede voorlichting hebben gegeven over de gevolgen daarvan.

Een van de zaken van vanochtend ging om een Amsterdammer tegen wie geen concrete verdenking van fraude was. Bij het huisbezoek stuitten de controleurs op softdrugs en apparatuur om wietplanten te kweken. De sociale dienst concludeerde dat hij verborgen neveninkomsten had en zette zijn uitkering stop. De Centrale Raad van Beroep stelt nu dat de gegevens die tijdens het huisbezoek aan het licht zijn gekomen, moeten worden gezien als onrechtmatig verkregen bewijs.