Een leven lang in de spotlights

We willen natuurlijk alles weten van het prinsesje dat gisteren werd geboren.

Voor prinsessen-plaatjes zijn we echter aangewezen op geregisseerde persmomenten.

Voor de roddelbladen was de timing beroerd. Zij komen vandaag uit, maar de deadline voor de bladen ligt al een paar dagen eerder. Dat er gisteravond een prinsesje is geboren, konden zij niet melden. Rond tien uur gisteravond is prinses Máxima bevallen van haar derde – volgens de Rijksvoorlichtingsdienst kerngezonde – dochter.

Van tevoren zei de hoofdredacteur van Privé, Evert Santegoeds, dat hij zich er geen zorgen over maakte. „Een derde kind is niet meer zo hot hoor.” En de foto’s die vandaag mogen worden gemaakt, zijn volgens hem toch niet te onderscheiden van de eerste foto’s van Amalia en Alexia. „Pas na een paar maanden wordt het interessant.”

Zijn blad zal enkele malen per jaar foto’s van het nieuwe prinsesje kunnen afdrukken. Op door de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) geregisseerde persmomenten mogen media beeldopnames maken. Bijvoorbeeld voordat de familie gaat zeilen op De Groene Draeck, en voordat ze gaat skiën in Lech. Of misschien een keer tijdens een wandeling in de tuin van villa De Eikenhorst in Wassenaar waar Willem-Alexander en Máxima met hun kinderen wonen.

Veel meer van hun privéleven kunnen de bladen, de televisie en de kranten niet laten zien. Uitspraken van Europese en Nederlandse rechters hebben de mogelijkheden van de media sterk begrensd. Ook publieke personen hebben recht op een privéleven waarin zij niet worden lastiggevallen.

Op basis van dit recht heeft de RVD een mediacode gemaakt waar de meeste media zich aan houden (zie kader). Ze mogen alleen foto’s publiceren wanneer die zijn gemaakt als Willem-Alexander en Máxima uit hoofde van hun functie ergens waren. In ruil daarvoor organiseert de Rijksvoorlichtingsdienst een paar keer per jaar fotomomenten waarop de Oranjes gefotografeerd kunnen worden bij privéactiviteiten. En prins Willem-Alexander geeft foto’s vrij die hij zelf van zijn kinderen heeft gemaakt.

De Oranjes hebben de grotere mate van privacy te danken aan prinses Caroline van Monaco. Zij heeft tot aan het Europese hof een rechtszaak uitgevochten over van haar gemaakte snapshots, terwijl ze in haar badpak in een strandclub was. Die foto’s mochten, zo oordeelde het Europese Hof in 2004, niet gepubliceerd worden omdat ze de privacy van de prinses schonden, ook al ging het om een foto die was genomen op een voor veel mensen toegankelijke plek.

Nederlandse rechters hebben de lijn van deze uitspraak na 2004 een paar keer bevestigd. Voor het laatst in maart vorig jaar, toen Willem-Alexander en Máxima een rechtszaak wonnen van Privé. Het blad had foto’s gepubliceerd van het echtpaar en prinses Amalia terwijl ze in badkleding over het strand van het Italiaanse Porto Ercole liepen en in zee zwommen. „Dat was juist wat ze niet wilden”, zegt het hoofd van de Rijksvoorlichtingsdienst, Chris Breedveld. „Het was een moment voor de familie, die waande zich onbespied.” De fotograaf maakte de foto’s van een afstand van 750 meter en gebruikte een telelens.

De uitspraak van de Nederlandse rechter was opmerkelijk, vindt advocaat Otto Volgenant (niet van Privé): niet alleen publicatie van deze foto’s werd verboden: op straffe van een dwangsom mocht Privé de komende twee jaar helemaal geen foto’s van privémomenten van de familie in het blad plaatsen. Voor Volgenant ging dat te ver. „De persvrijheid is in Nederland zo geregeld dat de rechter alleen achteraf, nooit vooraf, publicaties toetst op schadelijkheid.” Hij vindt dat de uitspraak aan censuur grenst: het verbod zou te algemeen gesteld zijn.

Privé tekende hoger beroep aan tegen de uitspraak maar zag daar uiteindelijk vanaf, en beloofde zich te zullen houden aan de mediacode van de RVD. Niet omdat procederen te duur werd, zegt Evert Santegoeds, maar vooral omdat zijn lezers gingen morren. „Er liepen op een gegeven moment drie rechtszaken tegen ons, aangespannen door het Koninklijk Huis. Dan vinden de lezers dat wij de koning pesten.”

De lezers willen veel weten van de leden van het koninklijk huis, maar vinden volgens Santegoeds ook dat de kinderen ongestoord op moeten kunnen groeien. Zelf vindt Santegoeds het een ‘deel van de formule van Privé’ om verslag te doen van het leven van het echtpaar dat straks „24 uur per dag koning en koningin is”. Maar waar de juridische grens ligt is inmiddels duidelijk, zegt Santegoeds, en niet alleen voor leden van het Koninklijk Huis. Ook politici, zoals Wouter Bos, kunnen hun recht halen als zij privé worden gefotografeerd. Wouter Bos spant momenteel een zaak aan tegen Weekend, omdat het blad foto’s van zijn kinderen plaatste. Privé zou deze foto’s volgens de hoofdredacteur nu niet hebben geplaatst. „Je weet dat je verliest bij de rechter.”

Rectificatie / Gerectificeerd

De roepnamen van de dochters van prinses Mabel en prins Friso luiden respectievelijk Luana en Zaria. Gisteren werd in de infographic op pagina 8 vermeld dat ze Emma en Joanna heten. Dit zijn echter hun eerste doopnamen.