Nicolaas graaf van Amsberg

Claus von Amsberg, dat klinkt veel te Duits, vond men in 1965. Claus moest zijn voornamen veranderen, stelde premier Cals voor. Maar zo ver kwam het niet.

Hoe gaat het nieuwe prinsenkind heten? Wordt het bij een zoon, volgens traditie, Willem? Valt de keuze bij een dochter – na tweemaal A van Amalia en Alexia – op Albertina Agnes, stammoeder van de Oranjes?

Vorstelijke voornamen zijn belangrijk, omdat leden van koninklijke families daarmee worden aangeduid: koningin Beatrix, koning Harald (Noorwegen), prins Filip (België). Hun voornamen zijn vaak traditioneel en beklemtonen zo de dynastieke continuïteit. Juliana, Friso, Amalia en vele anderen zijn naar verwanten uit de Oranjestamboom vernoemd.

Uit de tot voor kort ‘zeer geheime’ besprekingen van de Ministerraad in 1965, die bewaard worden in het Nationaal Archief, blijkt dat een vorstelijke voornaam zelfs tot politiek geharrewar kan leiden. Op 28 juni van dat jaar verlooft troonopvolgster Beatrix zich met de Duitser Claus von Amsberg. Tijdens een persconferentie wordt de prinses gevraagd welke voornaam haar verloofde zal voeren. Zo’n vreemde vraag is dit niet. Claus klinkt immers erg Duits. Bovendien is het in koningshuizen goed gebruik om voornamen van buitenlandse huwelijkspartners te ‘nationaliseren’. Zo verandert de Deense prinses Dagmar in de Russische tsarina Maria Feodorovna (1866), de Amerikaanse Grace Kelly in prinses Gracia van Monaco (1956) en de Fransman Henri de Monpezat in Prins Henrik van Denemarken (1967).

Toch beantwoordt prinses Beatrix de vraag over de naam Claus zonder aarzelen: men moet ieder noemen, zoals hij heet. Joseph Luns, minister van Buitenlandse Zaken, is daar niet zo zeker van, mede gezien de anti-Duitse gevoelens die door de verloving oplaaien. Tijdens de eerstvolgende Ministerraad laat hij weten dat bij de behandeling van het wetsontwerp inzake de naturalisatie van Claus Georg Wilhelm Otto Friedrich Gerd von Amsberg ‘over de voornaam Claus moet worden gesproken’.

Dit gebeurt inderdaad na de zomervakantie, op 27 augustus. Premier Cals stelt voor alle zes voornamen van Beatrix’ verloofde te vernederlandsen. Bij de prinsen Hendrik van Mecklenburg (vier voornamen) en Bernhard van Lippe-Biesterfeld (negen voornamen) is dit ook gebeurd. Hij citeert in dit verband de Hoge Raad van Adel, die meent dat het ‘in de lijn ligt van het begrip nationaal koningschap om de naam van de echtgenoot van de kroonprinses zoveel mogelijk te vernederlandsen’. Beatrix’ verloofde moet volgens de Raad niet alleen Prins der Nederlanden worden, maar ook een adellijke titel krijgen. Kortom: Claus von Amsberg moet veranderen in Nicolaas graaf van Amsberg.

De ministers Samkalden, Diepenhorst en Smallenbroek zijn tegen. Een voornaam is een persoonlijke zaak; Claus is trouwens niet goed te vernederlandsen. Luns houdt voet bij stuk: de voornaam is wél belangrijk. Claus is een uitgesproken Duitse naam, en dus is het politiek verstandig om op wijziging aan te dringen. Hij wijst op de Deense prins Karel, die als koning van Noorwegen de naam Haakon aannam. Luns’ collega Suurhoff verzet zich. Volgens hem zullen degenen die tegen het huwelijk van Beatrix met een Duitser zijn, zich hiermee niet verzoenen door een nieuwe voornaam. Luns biedt een alternatief: misschien kan Claus zijn tweede voornaam George gebruiken?

Uiteindelijk krijgt Luns zijn zin, want de meerderheid van de Ministerraad steunt zijn visie. De Koningin wordt vervolgens medegedeeld dat het kabinet de voorkeur geeft aan Nederlandse namen. Maar de kous is hiermee niet af, want de Heer von Amsberg blijkt zijn voornaam Claus te willen handhaven. Op 3 september komt de naamskwestie dus weer ter sprake. Premier Cals betoogt dat het een persoonlijke aangelegenheid betreft en stelt voor de zaak aan de koninklijke familie over te laten. In dit verband merkt minister Den Uyl op dat hij liever niet wil dat in de Tweede Kamer als argument ‘de persoonlijke voorkeur van de betrokkenen’ wordt gebruikt.

Gelukkig komt de premier in de ministerraad van 17 september met een ijzersterk argument vóór de naam Claus. In Zeeland blijkt vroeger een dorp met de naam Clauskinderen te hebben bestaan en wel op Schouwen. Dit dorp, ook Claeskerke genoemd, verdronk in 1511 in de Oosterschelde. Tijdens de vergadering toont Cals een document met gegevens over Clauskinderen. Het probleem is hiermee opgelost. Claus is een Nederlandse naam, en dus kan de nieuwe prins Claus heten. Zijn overige vijf namen worden vernederlandst: George Willem Otto Frederik Geert.