Kazachstan werkt aan herstel Aralmeer

De Wereldbank leent Kazachstan 126 miljoen dollar om het Aralmeer – op de grens van Kazachstan en Oezbekistan – te redden. Een eerste deel van het project is vorig jaar al gerealiseerd: de bouw van een twaalf kilometer lange dam, de Kok-Aral-dam, die de rivier Syr Darja in staat stelt een deel van het droogvallende meer met water te vullen.

Vijftig jaar geleden was het Aralmeer het op drie na grootste meer ter wereld. Toen besloten Sovjet-planners het water van de twee rivieren die het meer van water voorzagen, de Syr Darja en de Amoe Darja, op grote schaal te gebruiken voor irrigatie: het was nodig om de oogsten van katoen en rijst te vergroten.

Het meer begon in snel tempo op te drogen: het waterpeil daalde tussen 1961 en 1970 met gemiddeld twintig centimeter per jaar, met gemiddeld vijftig centimeter per jaar in de jaren zeventig en met gemiddeld 80 tot 90 centimeter per jaar in de jaren tachtig. Het Aralmeer viel uiteen in drie aparte meren. De 24 soorten vis stierven uit en de bevolking verloor haar bestaanszekerheid.

Ze verloor nog meer. Nu staat het Aralmeer bekend als de grootste milieuramp die de mens in de 20ste eeuw heeft veroorzaakt. In het kielzog van de uitdroging kwamen andere rampen: stofstormen van zand, vermengd met zout, chemicaliën en pesticiden. De afgelopen vijftien jaar nam de chronische bronchitis in het gebied met 3000 procent toe, artritisziekten namen met 6000 procent toe, kanker, allergieën, nier- en leverziekten en vroeggeboorten kwamen veel vaker voor en de levensverwachting daalde van 64 naar 51 jaar.

Maar sinds 2005 wordt gewerkt aan herstel van de milieuramp. De twee zuidelijke delen van het meer zijn waarschijnlijk niet te redden, maar het noordelijke deel, dat in Kazachstan ligt, wel. Sinds de voltooiing van de Kok Aral-dam in 2005 is de oppervlakte van dit stuk meer alweer toegenomen van 900 tot 3300 vierkante kilometer en is het 42 meter diep (tegen drie meter in 2005). Veertig procent van het water is terug.

Als de tweede fase van het project is voltooid kan de vroegere havenstad Aralsk, die nu dertig kilometer van het water is verwijderd, in 2010 weer aan het meer liggen en zal het zoutgehalte van 23 gram per liter zijn gedaald naar tien gram per liter, ongeveer het gehalte van 1960. Er wordt inmiddels weer gevist in dit noordelijke deel van het meer.