Amsterdam is nu even dicht

In Amsterdam en Utrecht komen nieuwe concert-gebouwen en verbouwde musea en schouwburgen.

Daardoor lijken de steden nu cultureel op slot te zitten.

Verwilderd staan twee Amerikaanse toeristen op de stoep voor het Rijksmuseum, onbereikbaar en in staat van totale verbouwing. Ze lopen voor het hek wat heen en weer, draaien zich hulpeloos in alle richtingen en worden bijna aangereden door bellende fietsers. Dan klampen ze mij aan. „We kwamen voor de Nachtwacht en Rembrandt, maar alles is dicht.” De bordjes die melden dat ze om het museum heen moeten lopen naar het deel aan de achterkant dat nog wel is geopend, hadden ze niet gezien.

Onderweg naar het Museumplein vertellen Conrad en Marion dat ze in 1970 hun eerste bezoek brachten aan Amsterdam. Die vriendelijke stad kennen ze niet meer terug. Het centrum ziet er desolaat uit, overal wordt aan de metro gebouwd. De Dam ligt op verschillende plaatsen open.

Het Stedelijk Museum is ook gesloten, vertel ik. Er is bij het Centraal Station een tijdelijke ruimte in het oude postgebouw, maar je moet wel weten hoe je er komt. En het Scheepvaartmuseum met de kopie van een VOC-schip is ook dicht wegens verbouwing. Het Paleis op de Dam wordt ook gerenoveerd. De stad lijkt wel op slot, maar het Van Gogh Museum is nog wel open. „Happy to hear that”, zegt Conrad, monter grijnzend.

De Amsterdamse cultuurwethouder Carolien Gehrels, net een jaar in functie, kan er niets aan doen dat bijna alles tegelijkertijd op slot is. „Het Stedelijk zou al lang klaar zijn toen aan het Rijksmuseum werd begonnen. Het was goed gepland, maar de planning is niet gehaald. En ook bij het Scheepvaartmuseum, dat in de toekomst dubbel zoveel bezoekers aankan, had het anders kunnen worden gepland.”

Gehrels kan weinig anders dan de problemen relativeren en opgewekt naar de toekomst kijken. „De vraag is hoe erg al die gelijktijdige verbouwingen zijn. Amsterdam had in het Rembrandtjaar 2006 een topjaar met 11,6 miljoen bezoekers.”

Wat Amsterdam nu al jarenlang meemaakt, staat Utrecht nog te wachten. Daar is na jaren uitstel begonnen aan een reusachtige reconstructie van het winkelgebied Hoog Catharijne tussen het station en het centrum. Muziekcentrum Vredenburg gaat vanaf juli dicht. In 2011 moet er een Muziekpaleis staan met vijf zalen voor klassieke muziek, kamermuziek, pop, jazz en cross-overvoorstellingen. Het Muziekpaleis wordt met in totaal 5.300 stoelen in zijn soort het grootste ter wereld en kost 100 miljoen euro.

Het eerste slachtoffer van dat plan is het tiendaagse Festival Oude Muziek met 60.0000 bezoekers vanaf 24 augustus. Nog niet alle concertlocaties staan vast. Directeur Jan Van den Bossche mist vooral de Grote Zaal van Vredenburg. Hij heeft twijfels bij de megalomanie van het toekomstige Muziekpaleis. Het ‘oude’ Vredenburg fuseert met de SJU (jazz) en Tivoli (pop), en dat zal vast niet zonder problemen gaan. Van den Bossche: „De politiek wil altijd bouwen en stenen achterlaten, maar is minder begaan met de aard en inhoud van het kunstleven zelf.”

In Amsterdam wordt inderdaad meer gebouwd dan ooit. Cultuurwethouder Gehrels is daar trots op. Ze kondigt nu al een feestjaar aan als het Stedelijk Museum, het Paleis op de Dam, het Scheepvaartmuseum en het Rijksmuseum tussen de herfst van 2009 en de lente van 2010 worden heropend. „Ook de nieuwe Hermitage aan de Amstel en het nieuwe Filmmuseum aan het IJ in Noord gaan dan open. Dat wordt booming, ik spreek wel van de ‘Amsterdamse Renaissance’, die gaan we vieren.”

Gehrels somt nog meer culturele investeringen op. De Stadsschouwburg en de Melkweg worden verbouwd. Aan de Marnixstraat bouwt Joop van den Ende de Nieuwe de la Mar-theaters met twee zalen. Bij de Rai bouwt hij een musicaltheater. Bij de Amsterdam Arena en de Heineken Music Hall komt in 2009 de Music Dome voor 15.000 bezoekers. En het nieuwe Conservatorium krijgt nieuwe concertzaaltjes. Gehrels: „Het is goed dat Amsterdam een inhaalslag maakt. In het Muziektheater heeft de Nederlandse Opera een bezettingsgraad van 102 procent en het Nationale Ballet 88 procent. Het Concertgebouw is het drukste ter wereld. De culturele stad is niet op slot, maar wordt voor een miljard euro gereviseerd.”

Cas Smithuijsen is directeur van de Boekmanstichting, een studiecentrum voor kunst, cultuur en beleid. Hij heeft twijfels bij het verplaatsen en spreiden van publiek. „Toeristen komen naar Amsterdam, ze lopen aan het Museumplein een museum binnen en gaan daarna niet in Rotterdam of Den Haag naar nog meer musea. Het tijdelijke Stedelijk Museum bij het Centraal Station trekt al een totaal ander publiek dan het oude Stedelijk aan het Museumplein. Zelf ga ik ook niet meer naar de strijkkwartetconcerten als Vredenburg dicht is en ik na de trein nog verder moet. ”

Bekijk ontwerpen van het Muziekpaleis Utrecht op: www.vredenburg.nl/festival-sites/muziekpaleis.html