Onschuldige Marokkanen worden geassocieerd met criminelen in arme wijken

Het instituut voor politie en wetenschap produceert een onwetenschappelijk boek,vindt Maarten Huygen.

Als ik mijn oren dichtstopte, kon ik me in een forum wanen over onrecht in een tropisch buitenland. Midden op het podium zat de correspondente, vers van het front en geflankeerd door vijf buitenlandexperts, die commentaar op haar verhaal moesten leveren. De zaal was tot op het tweede balkon gevuld met tussen de 500 en 600 mensen. Veel mensen konden niet meer naar binnen. Dit was de sensatie van de week. Het buitenland bevond zich namelijk op slechts twee kilometer afstand van de zaal, waar Amsterdam-West begint en waar zich iets afspeelt wat in de titel van het boek van Fleur Jurgens wordt genoemd Het Marokkanendrama.

Buitenland is nu binnenland. Vroeger kwamen mensen bijeen voor seminars tegen racisme in den vreemde, vanwaar immigranten met open armen werden ontvangen. Nu zijn het immigranten en hun nazaten zelf die het onrecht zouden veroorzaken. De avond in de Rode Hoed ging over onopgevoede Marokkaanse crimineeltjes die zich als prinsjes gedragen, vrouwen onderdrukken en hun schuld nooit toegeven. Het hermetische relaas van Jurgens gaat zeker voor veel jongens op, maar er is geen streepje licht in te vinden. Ze had kunnen nagaan onder welke factoren veel Marokkanen, van wie een aantal in de zaal zat, wél slagen. Een kwart van de tweede generatie is hoogopgeleid. Dat is relatief veel. Hoe zit het buiten Amsterdam?

Nederland is kampioen problemen benoemen en van heinde en verre komen journalisten en intellectuelen kijken hoe dat hier afloopt, want etniciteit is explosief materiaal dat elders wel tot burgeroorlog heeft geleid. ‘Het Marokkanendrama’ is een journalistieke rondgang langs Amsterdamse hulpverleners. Voor wie de kranten volgt, staat er weinig nieuws in. Het is somber gesteld met een aantal Marokkaanse jongeren in Amsterdam-West. Maar het criminaliteitspatroon van veel Marokkanen doet zich al eeuwenlang voor bij achterstandsgroepen die van een afgelegen platteland emigreren naar de grote stad. De vaak ongeletterde ouders zijn dan op een vreemde planeet geland. Er is veel over het probleem bekend. De misdaad van tweede generaties Ieren, Italianen, Portoricanen, Salvadoranen in Amerika is ruim gedocumenteerd. Nederland is er niet erger aan toe dan andere immigratielanden. De ruim gesubsidieerde Franse banlieues doen het slechter dan de Nederlandse achterstandswijken. Waarom? De constatering van Jurgens dat dit een typisch Nederlands probleem is en dat de losgeslagen Marokkaanse jongens vrij zijn om hun leven te beteren is wat mager. Toch werd haar ‘verkenning’ wel geschreven in opdracht van het Instituut voor Politie en Wetenschap, het ‘kennisnetwerk’ van de politieacademie.

De discussie bleef aan de oppervlakte. Een enkele expert had een verstandige opmerking. Hilarisch was de geüniformeerde pelotonscommandant die vertelde hoe hij in het ‘normtraject’ ‘een stukje structuur’ in het leven van de jongens bracht. „Wij spreken hen aan op hun gedrag, ook ’s nachts”, zei hij. „Wij brengen hen naar bed en wij wekken hen. Als ze niet opstaan, worden ze daarbij geholpen.” Hij zal toch niet alleen Marokkaanse lastposten behandelen?

Luisterend begon ik me af te vragen wat voor heftige rellen in Amerika zouden zijn uitgebroken als daar onder auspiciën van de wetenschappelijke afdeling van de politieacademie een boek onder de titel Het zwarte drama zou verschijnen met een beschrijving van de achterstanden en misdragingen van de zwarte onderklasse. Materiaal te over. Hoge misdaadcijfers. Moord, berovingen, geweldpleging, bendevorming, bedreigingen, schooluitval en massawerkloosheid. Een groot deel van de Amerikaanse zwarte mannen zit in de gevangenis. De zwarte machocultuur is tot ver buiten de grenzen gepopulariseerd in rapliederen. Toch laat de Amerikaanse politie ‘Het zwarte drama’ niet uitkomen. Is dat het gevolg van chantage van zwarte raddraaiers waar intellectuelen hooggestemde verklaringen over de vrijheid van meningsuiting tegenover moeten stellen? Of heeft het te maken met beschavingsniveau?

Er zijn wel rapporten en essays uitgebracht over misstanden onder zwarten. De hardste kwamen van moedige zwarte intellectuelen. Niet-zwarten zochten het als buitenstaanders in de nuance van de wetenschap en diepgaande studies van de context. Historisch is het rapport van de blanke socioloog Patrick Moynihan, die in 1965 de repeterende rampspoed van vaderloze zwarte gezinnen inventariseerde. Zijn gegevens stoelden op reeksen publicaties van vooraanstaande zwarte sociologen. Geholpen heeft het rapport niet, want sindsdien is het erger geworden.

In Nederland publiceerde Erna Hooghiemstra een baanbrekend proefschrift over het importhuwelijk dat de achterstand van Turken en Marokkanen in volgende generaties voortzet. De overheid heeft importhuwelijken proberen in te perken voorzover internationale verdragen dat toelaten. Ook Marokkanen zelf uiten – soms ondanks bedreigingen – moedig kritiek op wangedrag van veel Marokkaanse jongens. Zoals stadsdeelraadvoorzitter Ahmed Marcouch, die ook in het forum zat. Hij sprak vrijmoedig over problemen die hij van binnenuit kent.

Toch waren de heftige reacties van sommige Marokkaanse deelnemers op ‘Het Marokkanendrama’ te begrijpen. Zij zijn hoogopgeleid, welbespraakt en geen onderdeel van het drama waar ze wel op worden aangesproken. Ahmed Dadou, jurist: „Mensen vragen aan me: ‘Hoe komt het dat jij zo goed terecht bent gekomen? Er zitten zoveel Marokkanen in de gevangenis’.” Zijn neefjes en nichtjes vragen aan hun ouders of ze terroristen zijn. Een Marokkaanse organisatieadviseur naast hem vertelt over zijn gepensioneerde vader die uit het land vertrekt omdat hij zich niet voelt geaccepteerd. Zijn eergevoel is niet uniek Marokkaans.

De vrijheid van meningsuiting over etnische kwesties moet ruim zijn. Daar staat tegenover de vrijheid van niet-criminelen om naar eigen inzicht te leven en om niet te worden geassocieerd met een groep lastpakken die er ook Marokkaans uitzien maar met wie ze niets te maken hebben. Het evenwicht is hier nog niet gevonden.