‘Mama, mama, de aarde is blauw en rond!’

Op zijn reis door Europa is Hans Beerekamp aangekomen in de Moldavische hoofdstad Chisinau. Sinds zes jaar woont daar de Nederlandse kunstenaar Ron Sluik.

Volgende week is het 46 jaar geleden dat Joeri Gagarin als eerste mens een ruimtereis maakte, van 106 minuten. Het tijdstip was uitgesteld, omdat de Russische kosmonauten erop stonden dat er een raampje in de ronde ruimtecapsule zou zitten, en dat leverde complicaties op. Toen hij naar buiten keek, meldde hij aan het grondstation: „Mama, mama, de aarde is blauw en rond!”

De Twentenaar Ron Sluik, die ook net 46 is geworden, kreeg voor zijn zevende verjaardag van zijn grootmoeder een exemplaar van de krant Tubantia van 13 april 1961, met de toelichting dat het niet meer van belang was of je van voor of na de oorlog was: „Ze zei dat wij nu allebei van vóór Gagarin waren. Ik vond het maar een vreemd cadeau, maar het heeft me wel aan het denken gezet.” Na de eerste maanlanding in 1969 zag Sluik een uitzending van Van Gewest tot Gewest, waarin een Brabantse boer stelde dat geen mens op de maan zou kunnen lopen, omdat hij er dan vanaf zou vallen. Sluik: „Ik was acht jaar oud en begon toen al te denken dat ik ergens wilde wonen waar mensen begrijpen dat de wereld rond is, en geen platte pannekoek.”

Videokunstenaar Ron Sluik, die jarenlang samen met Reinier Kurpershoek een kunstenaarsduo vormde, had ons gemaild dat we maar eens naar Chisinau moesten komen, omdat de voormalige Sovjetrepubliek Moldavië steevast wordt vergeten door mensen die Europa in kaart willen brengen: „Moldavië is zonder twijfel het onbekendste land van dit werelddeel.”

Hij ontvangt ons in zijn Chroesjtsjovflat in de buitenwijk Buiucani. Sinds zes jaar woont en werkt hij in Chisinau, een groene hoofdstad van 700.000 inwoners met veel laagbouw in het centrum. Er is een meerderheid die een Roemeens dialect spreekt en een Russisch-talige minderheid, die hier vooral is beland door de russificatiepolitiek van de Sovjetautoriteiten sinds de inlijving van het voormalige Bessarabië na de Tweede Wereldoorlog. Sluik spreekt geen Roemeens en een beetje Russisch. Het is duidelijk dat hij meer affiniteit heeft met de Russische Moldaviërs, al is het maar omdat zijn tweejarige zoontje Vanja een Russische moeder heeft.

Video’s maakt Sluik niet meer, wel foto’s. Een van zijn projecten bestaat uit het fotograferen van glijbanen in Chisinau. Van de naar schatting achtduizend heeft hij er nu duizend gefotografeerd. Sinds kort experimenteert hij met multiple exposure-opnamen van plastic bloemen en andere versierselen die je hier op graven kunt aantreffen: „Er is nu een trend in fotografie dat schoonheid weer een aanvaardbare waarde wordt, en dat je minder bang hoeft te zijn voor ‘gewoon mooi’. Ja, dan krijg je te maken met de vraag wat kitsch eigenlijk is.”

Sluik brengt graag Moldavië onder de aandacht van buitenlandse kunstenaars. Op zijn initiatief hebben al vele fotografen, zoals uit Nederland Bertien van Manen, Ine Lamers en Ulay, kortere of langere tijd in zijn nieuwe vaderland gewerkt, resulterend in publicaties als Moldavië in Hollands licht (2005). Sluik is bezig met de oprichting van de Moldovan Art Foundation (MaF), als kristallisatiepunt van nieuwe artistieke impulsen uit oost en west: een kunstcentrum, opleiding, bioscoop, faciliteiten voor artists in residence. Hij heeft al twee panden op het oog, waaronder het voormalige joodse meisjesgymnasium. Zo’n instelling is hier broodnodig, omdat er wel een grote belangstelling voor en betrokkenheid bij kunst is, maar geen enkele toereikende infrastructuur. Sluik: „Een land zonder cultuur is een land op weg naar oorlog.’”

Op zijn zestiende heeft Sluik met zichzelf afgesproken nooit Europa te verlaten, om zijn planeet niet te groot te maken. Hij heeft wel de meeste randen van het continent zorgvuldig verkend, van de Noordkaap en de westpunt van Ierland tot Armenië. Hij is zelfs de brug over de Bosporus opgegaan en halverwege teruggekeerd. Maar in Rusland is hij nog nooit geweest: „Wat heb ik daar nu nog te zoeken?”

Wel heeft hij een tijdje overwogen zich tot Moldaviër te laten naturaliseren en de eerste stappen gezet voor een asielaanvraag: „Hier denkt niemand dat de wereld een pannekoek is. Noem me een romanticus, en dat is hier makkelijker. Gelukkig zijn in Europa mythen belangrijker dan de realiteit. Maar in West-Europa is alles zo plat.”

Inl: www.sluik.info