‘Iedereen kan monster of moordenaar worden’

Voor zijn stuk After the End kreeg de Britse toneelschrijver Dennis Kelly internationaal erkenning. „Het mechanisme van macht en klassenstrijd boeit me.”

After the End beleefde in 2005 zijn première op het Fringe Festival in Edinburgh. De jonge Britse toneelauteur Dennis Kelly (1969) werd op slag binnengehaald als veelbelovend. En terecht. Het Maastrichtse gezelschap Het Huis van Bourgondië komt nu met een Nederlandse versie.

„In Edinburgh en daarna in Londen speelde After the End zich af in een ronde buis, een tube, zoals van de metro”, zegt Kelly. „Dat gaf een claustrofobische ervaring. De twee personages zaten erin gevangen.” In Amsterdam zag Kelly de versie van het Huis van Bourgondië met Mark Kraan en Lien De Graeve als Mark en Louise.

De eerste heeft uit angst een schuilkelder gebouwd. Zijn omgeving vindt hem een angsthaas, een wereldvreemde nerd. Hij krijgt het gelijk aan zijn kant door een explosie die in de stad iedereen doodt. Verkoolde lijken liggen over straat. De huizen liggen aan puin. Hij redt het meisje. Maar het meisje betaalt hiervoor een hoge prijs. De man heeft macht over haar. Hij laat haar ‘uithongeren’, verkracht haar en dwingt haar tot vernederende spelletjes.

„Wat mij boeit is dat mensen met het grootste gemak kunnen veranderen in monsters of moordenaars”, zegt Kelly. „Kijk rond op straat, besef dat iedereen het in zich heeft een toevallige voorbijganger iets aan te doen. Dat is een huiveringwekkende gedachte. Mark wil het meisje manipuleren en naar zijn hand zetten, maar dat blijkt onmogelijk.”

Het stuk heet After the End omdat de vrouw aan het slot de sterkste troef heeft. Vlak voordat hij de kelder in brand wil steken, worden ze ontdekt. De man verdwijnt in de gevangenis, beschuldigd van poging tot moord. Jaren later brengt zij hem een bezoek als vrije, zelfbewuste vrouw. Hij is gebroken. Het spel is uit.

De Nederlandse uitvoering in de regie van Domien Van der Meiren is heftig en realistisch. Kelly: „In de Londense versie was de strijd abstracter. Het greep sommige toeschouwers zo aan dat ze de zaal verlieten.”

Kelly’s stuk is ook opgevoerd in Tel Aviv voor een merendeels vrouwelijk publiek. Volgens de auteur viel Mark bij hen in de smaak: „Ze hadden bewondering voor de wijze waarop hij ondanks zijn gedrag toch het goede met de vrouw voor had. Voor ons, toeschouwers, speelt hij een spel vol waanzin met Louise. Zelf denkt hij haar sprookjes te vertellen”.

Over het Groot-Brittannië van Tony Blair maakt Kelly zich ernstig zorgen: „Ik groeide op in het tijdperk van Thatcher. Zij droeg het volk op te doen alsof er geen terrorisme bestond. Dat leek haar de beste oplossing. Met Blair zijn we een andere kant opgegaan. Zonder dat onze natie het in de gaten had, waren we verwikkeld in de ‘War on Terror’ in het voetspoor van Bush. Ik heb daar veel bezwaar tegen. We maken op die manier van het Westen bange landen en stigmatiseren iedereen die zogenaamd iets verdachts doet. Zoals de rennende Braziliaanse elektricien die in Londen werd neergeschoten. Hij was onschuldig.”

De roem die Kelly te beurt valt, is niet verwonderlijk: hij varieert opmerkelijk op het motief van terrorisme en angst. Kelly: „Op school werd ik gehaat en ik haatte de school. Toen is denk ik de kiem gelegd voor mijn belangstelling voor theater. Eerst deed ik performances. Dat was een bevrijding. Het mechanisme van macht en klassenstrijd boeit me. Britten vragen altijd: ‘Waar kom je vandaan?’ Daarmee bedoelen ze: tot welke sociale laag behoor je? In After the End zijn de man en de vrouw geheel gelijkwaardig. Het enige verschil is dat zij hem dankbaar moet zijn, want hij heeft haar leven gered. Hiermee schept de vrouw de voorwaarden voor een drama. De jongeman is eerst vervuld van zorg voor haar, van liefde. Als hij zijn macht ontdekt, verliest hij alles wat met eerbied en geweten heeft te maken. Levensgevaarlijk”.

After the End door Het Huis van Bourgondië. Tournee t/m 17/5. Inl.: www.huisvanbourgondie.nl