Jong, geen kind en een parttime baan

SCP-onderzoek
Jonge vrouwen werken veel vaker in deeltijd dan jonge mannen. Ambitie speelt mee, maar ook de opleiding en het werk dat ze kiezen.

Josje Kerkhoven, Suzanne Meijer en Jantine Huisman (vlnr) Foto Bram Petraeus

Jonge vrouwen, net afgestudeerd, verdienen vaak méér per uur dan mannen die net zo jong zijn. Ze doen ook vaker ingewikkeld werk, omdat ze gemiddeld hoger zijn opgeleid.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) laat dat deze maandag zien in een groot onderzoek naar vrouwen en mannen die nog maar net aan het werk zijn gegaan, Werken aan de start, en het lijkt op goed nieuws voor vrouwen.

Maar het ligt anders. Die uitkomsten maken vooral een ándere uitkomst extra opvallend: jonge mannen verdienen per jaar meer geld en zijn daardoor veel vaker economisch zelfstandig (82 procent) dan vrouwen van ongeveer dezelfde leeftijd (67 procent). De verklaring dáárvoor: jonge vrouwen, ook als ze (nog) geen kinderen hebben, werken veel vaker in deeltijd dan jonge mannen.

Bij jongeren die net van het mbo komen, is dat verschil het grootst: in die groep heeft 65 procent van de mannen een baan van 35 uur per week of meer en maar 27 procent van de vrouwen. Bij hbo’ers die nog maar net zo’n anderhalf jaar aan het werk zijn, heeft 79 procent van de mannen een fulltime baan en 51 procent van de vrouwen. Ook in andere Europese landen werken jonge mannen meer uren dan jonge vrouwen, maar nergens is het verschil zo groot als in Nederland.

Waarom is dat zo?

Het SCP gebruikte voor het onderzoek eigen enquêtes en enquêtes van andere onderzoeksinstituten, ook Europese. Er werd ook onderzoek gedaan onder groepen jongeren – naar hun keuzes en opvattingen – en werkgevers.

Minder ambitie


De onderzoekers stellen vast dat meisjes nog steeds veel vaker dan jongens kiezen voor opleidingen waarmee ze werk vinden in de zorg of het onderwijs. En juist dáár worden veel vaker deeltijdbanen aangeboden dan in bijvoorbeeld de bouw, het transport en de ICT. Van de mbo’ers die in zulke typische deeltijd-sectoren aan het werk gaan, is 73 procent vrouw, van de hbo’ers in die beroepen is 76 procent vrouw.

In typische voltijd-sectoren is het andersom: daar is maar 7 procent van de mbo’ers een vrouw en van de hbo’ers 21 procent.

Of dat zo is omdat vrouwen eerder al om kleinere banen hadden gevraagd in de zorg en het onderwijs, is volgens het SCP niet met zekerheid te zeggen. Uit onderzoek onder mbo’ers blijkt wel dat van de jonge vrouwen die nu in deeltijd werken, meer dan de helft daar niet tevreden mee is: ze willen graag méér uren.

Maar daar vragen vrouwen dan weer minder vaak om dan mannen die ook in deeltijd werken en ontevreden zijn, bleek uit groepsgesprekken die het SCP organiseerde.

Naarmate vrouwen ouder worden, neemt hun verlangen naar méér uren af. „Misschien door gewenning”, zegt SCP-onderzoeker Ans Merens. En ja, misschien ook door minder ambitie. „Mannen hechten meer belang aan geld verdienen en carrière maken dan vrouwen. Dat blijkt al als je onderzoek doet onder jongeren die op school zitten of studeren. Maar het is moeilijk om te zeggen of gebrek aan ambitie de belangrijkste reden is.”

Uit de analyses van het SCP blijkt wel dat jonge mensen die in deeltijd werken, vrouwen én mannen, vaak minder ambitieus zijn. En vrouwen die hoogopgeleid zijn en goede cijfers hebben gehaald, werken vaker voltijds dan vrouwen die lager opgeleid zijn of minder hoge cijfers haalden.

Voor jongeren speelt ook mee wat ze bij hun eigen ouders hebben gezien, blijkt uit het onderzoek. Het voorbeeld is vaak het ‘anderhalf-verdienersmodel’: moeder parttime, vader fulltime. „Voor de meeste jongeren lijkt dat de meest vanzelfsprekende verdeling”, schrijven de onderzoekers in Werken aan de start. En als jongeren „seksespecifiek” een opleiding kiezen, komt dat ook vaak door hun ouders.

„Ik ben heel blij met de boodschap die ikzelf van huis uit heb meegekregen”, zegt minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, D66). „Over werken en zelfstandig zijn.”

Haar ministerie had het SCP om het onderzoek gevraagd, Van Engelshoven zegt dat ze is geschrokken van de uitkomsten. „Als je al zo jong begint in deeltijdwerk zet je jezelf meteen op achterstand en sluit je een carrièrepad af.”

Armoede en afhankelijkheid

Vooral bij mbo’ers is er daardoor een grote groep vrouwen die weinig verdient, zegt Van Engelshoven. „Het is zó belangrijk om in je leven je eigen keuzes te kunnen maken en niet afhankelijk te zijn. Ook in Nederland heeft armoede nog steeds het gezicht van een vrouw.”

Van Engelshoven wil dat kinderen al op school, bij de voorlichting over studie- en beroepskeuze, duidelijker te horen krijgen welke opleidingen vaker leiden tot deeltijdwerk. En welke gevolgen het kan hebben als je parttime werkt. Daar zal ze over gaan praten met de vertegenwoordigers van het voortgezet onderwijs en de mbo-scholen.

Maar ze ziet ook een „een rare discrepantie”. Volgens het SCP willen jonge vrouwen die nu in deeltijd werken, graag meer uren werken. Ze werken vaak in het onderwijs en de zorg en juist ook daar zijn er nu meer mensen nodig. „Vrouwen moeten dus worden gestimuleerd om te vragen om meer uren. En tegen werkgevers moeten we zeggen: stap af van je veronderstelling dat vrouwen in deeltijd willen werken. Dan kun je het tekort oplossen.”

‘Bij drie dagen ben je toch meer afgeleid’

Op de foto: Josje Kerkhoven uit Amsterdam. Foto Bram Petraeus

 

Josje Kerkhoven (29), administratief medewerker bij verzekeraar, werkt 32 uur

„Ik heb eigenlijk altijd vier dagen gewerkt. Aanvankelijk zou ik bij deze verzekeraar voor drie dagen gaan werken, maar vier kwam toch beter uit en dat bevalt mij prima. Vier dagen is fijn, dat geeft structuur aan je week. Bij drie dagen ben je de rest van de week toch meer afgeleid.

„Vijf dagen werken heb ik nooit overwogen. Waarom zou ik dat doen? Ik heb geen kinder- of autowens, wil alleen wel een keer goed op vakantie. Bij meer geld zou ik alleen maar duurder leven.

„Mijn vaste vrije dag is een maandag. Ik schrijf veel, doe een essaycursus, maak maandelijks een pubquiz, roei en ben vrijwilliger bij een filmhuis. Dan is een lang weekend best handig.

„Ik geloof niet dat je door 32 uur te werken minder kans maakt om verder door te groeien. Ik voel me erg betrokken bij het werk. Als je veel minder gaat werken, dan kan ik me voorstellen dat je perspectief wel verslechtert.”

‘Niet minder kans op promotie’

Op de foto: Suzanne Meijer (28) uit Almere. Foto Bram Petraeus

 

Suzanne Meijer (28), webredacteur NPO, werkt 36 uur

„Het is belangrijk om naast je werk nog tijd te hebben voor andere dingen. Voor hobby’s, voor vrijwilligerswerk. Ik werk nu weer 36 uur, eerder werkte ik 32 uur. In die periode was ik taalmaatje en hielp ik een ‘nieuwe’ Nederlander met het lezen van de buurtkrant en boodschappen doen.

„Ik kan me voorstellen dat als ik zoiets weer ga doen, of als ik bijvoorbeeld in een band ga spelen, dat ik dan naar 32 uur terugga. Ik werk nu de ene week vier en de andere week vijf dagen.”

„Ik denk niet dat ik minder kans heb op een leidinggevende functie als ik weer 32 uur zou werken. Maar het moet niet minder worden. Als je 24 uur gaat werken, dan heb ik het idee dat je te veel mist.

„Het verbaast me niet dat 60 tot 70 procent van de vrouwen in deeltijd werkt. Ook dat mannen vaker fulltime werken. Maar die zijn wellicht toch iets minder op hobby’s gericht, maar dat is vooral een gevoel.”

‘Werkgever vroeg: wil je dat wel?’

Jantine Huisman (26). Foto Bram Petraeus

 

Jantine Huisman, kerkelijk werker, werkt zo’n 32 uur

„Ik werk 18 uur per week bij een protestantse gemeente in Zwolle, waar ik activiteiten organiseer. Wandelingen, kinderbingo, vrijdag was er een spelletjesavond. Daarnaast schrijf ik teksten voor het blog Lazarus en preek ik af en toe freelance.

„Ik werk parttime zodat ik vrijwilligerswerk kan doen. Dat doe ik sinds mijn veertiende. Iedereen zou iets moeten bijdragen aan de maatschappij zonder er iets voor terug te verwachten. Mijn vrijwilligerswerk doe ik nu voor een internationale organisatie die mensen van de doopsgezinde gemeente met elkaar verbindt.

„Toen ik solliciteerde, vroeg mijn werkgever: wil je dat wel, zo weinig uren? Zij hadden verwacht dat er een ouder iemand zou komen. Maar voor mij is dit ideaal. De meeste vrienden werken tussen de 32 en 36 uur per week, om uiteenlopende redenen. Iemand zei: zo heb ik net iets meer tijd om ook het huishouden te doen.”

Interviews door Kim Bos en Erik van der Walle