Bijleners vast in fiscale klem

Het afbakenen van wat wel en niet meetelt bij de hypotheekrenteaftrek is lastig. De bijleenregeling bezorgt ook politici hoofdpijn.

Illustratie Michiel van de Pol Pol, Michiel van de

Veel huizenbezitters worstelen met de bijleenregeling, een onderdeel van de hypotheekrenteaftrek. De belastingbetaler zit klem tussen de Haagse politiek, die er zelf niet meer uitkomt en de Belastingdienst, die in televisiespotjes aankondigt extra streng op die bijleenregeling te letten.

Een door huizenbezitters gekoesterde aftrekpost is de hypotheekrente. Rente over gewone leningen is niet aftrekbaar. Veel huizenbezitters hebben een lagere hypotheekschuld dan hun woning waard is. Door de hypotheek te verhogen maken ze contant geld vrij voor beleggingen, vakanties of een boot.

Het zou een oneerlijke bevoordeling van huiseigenaren zijn als ook die rente onder de hypotheekrenteaftrek zou vallen. Daarom is in 2001 een nieuwe regeling ingevoerd. Van de rente op hypotheekschulden is alleen het gedeelte aftrekbaar dat met het eigen huis te maken heeft. Dat kan gaan om de financiering van de aanschafprijs of een latere verbouwing, maar ook om de bijbetaling bij een verhuizing naar een duurder huis. Alle andere redenen om een hypotheekschuld aan te gaan of te verhogen, tellen niet mee bij de hypotheekrenteaftrek. Het precies afgrenzen van wat er wel en niet meetelt is van meet af aan een probleem geweest. De bedoeling is duidelijk, maar in de praktijk blijken er grensgevallen te zijn.

Een van de terreinen waar de praktijk stuit op de rafelige randen van de bijleenregeling is de financiering van de financieringskosten. Waar gaat het om? Het afsluiten van een hypothecaire lening kost geld. Er moet een notaris aan te pas komen en de bank wil zeker zijn van de waarde van zijn onderpand. Er moet dus een kostbaar taxatierapport komen, en vaak ook een bouwkundige keuring. Overigens neemt de bank steeds vaker genoegen met de zogeheten WOZ-waarde, die wordt vastgesteld door een taxateur van de gemeente. Afsluitprovisie en taxatiekosten zijn aftrekbaar voor de inkomstenbelasting.

Veel huizenkopers lenen naast de koopsom van het huis ook de paar duizend euro die ze aan kosten koper moeten betalen. Strikt juridisch bezien is er een verschil tussen de aanschaf van het huis (aanschafkosten) en de bijkomende kosten voor de financiering ervan (financieringskosten). Net zo juridisch geredeneerd, valt de rente over de lening voor de aanschafkosten wél onder de hypotheekrenteaftrek en die voor de financieringskosten niet.

Op aandrang van de Tweede Kamer heeft Wouter Bos in 2001 als staatssecretaris van Financiën toegezegd dat de Belastingdienst daar niet moeilijk over zal doen. Beide renteposten vallen onder de aftrek.

In de nadagen van zijn regeerperiode trok minister Gerrit Zalm van Financiën de teugels juist aan. Hij handhaaft de aftrekbaarheid van de rente over de financieringskosten voor de leningen voor het eigen huis. Maar hij maakt duidelijk dat degenen die onder de bijleenregeling hun hypotheek verhogen, de financieringskosten niet mogen meetellen voor het hypotheekbedrag dat jaar op jaar aftrekbare rente oplevert. Ook als er is bijgeleend ten behoeve van het eigen huis.

In de praktijk komt dat er voor de bijleners op neer dat de financieringskosten zelf aftrekbaar blijven, maar dat de rente over de financiering van de financieringskosten niet aftrekbaar is. Het is allemaal tamelijk ingewikkeld terwijl het financiële belang voor de huiseigenaren hooguit enkele honderden euro’s per jaar is.

Afgelopen maand ontstond er onrust onder huiseigenaren en hypotheekdeskundigen. Het ging niet in de eerste plaats om het geld dat zij mislopen, maar vooral om de onduidelijke gevolgen van de nieuwe benadering. De Tweede Kamer trekt zich die onrust aan. Het verzet tegen de oud-minister van Financiën wordt opvallend genoeg aangevoerd door zijn partijgenote Ineke Dezentjé Hamming, gesteund door Ferd Crone van de PvdA.

De liberale politica heeft de kans voorbij laten gaan Zalm op dit punt aan te spreken toen hij nog (demissionair) in het kabinet zat, maar trekt nu fel van leer tegen de nieuwe staatssecretaris van Financiën Jan Kees de Jager (CDA). Ze verwijt hem vooral dat de nieuwe visie van Zalm terug gaat werken tot 1 januari 2004.

Daardoor zitten de betrokken huiseigenaren helemaal met de handen in het haar. Hun naar eer en geweten ingevulde belastingaangiften over 2004 en 2005 zijn bij nader inzien fout, evenals de nog maar net ingediende aangifte over 2006. Tegelijkertijd pepert de Belastingdienst hen via televisiespotjes in dat de inspecteurs dit jaar extra goed letten op de correcte naleving van de regels zoals Zalm die met terugwerkende kracht heeft uitgewerkt.

VVD en PvdA zijn tegen discriminatie tussen starters en bijleners. Ineke Dezentjé vreest bovendien dat de toch al overbelaste Belastingdienst het terugdraaien van talloze oude belastingaanslagen niet aan kan. De Jager, die als ideaal heeft om de belastingwetten te vereenvoudigen, zit opgescheept met de erfenis van Zalm. Hij laat de Tweede Kamer deze maand nog weten hoe hij daar mee omgaat, al liet hij vorige week al doorschemeren geen versoepeling in de pen te hebben.