Wijnbouwers zijn net zo in de war als het weer

Italiaanse wijnboeren merken nu al dat het klimaat verandert. Maar ze weten niet precies hoe ze daarop moeten reageren.

Antonio Rallo, telg uit een wijnbouwgeslacht nabij Palermo op Sicilië, worstelt met het klimaat. Hij is al net zo in de war als het weer, zegt hij.

Rallo volgt de discussies over de klimaatverandering. Hij heeft de klimaatfilm van de Amerikaanse oud-vicepresident Al Gore gezien. Zijn warme Sicilië zou volgens de voorspellingen steeds warmer worden, mogelijk veranderen in een woestijn. Op basis van de zomers 2000, 2001, 2002, zou Rallo deze doemvoorspellingen kunnen geloven. In drie jaar viel maar 700 mm neerslag, terwijl het gemiddelde 540 mm per jaar is. Maar de laatste jaren zijn juist heel vochtig. In 2004 viel 1,2 meter regen, net als in 2005. Rallo: „Het klimaat in deze contreien is echt heel bizar.”

In heel Italië lijkt het klimaat te veranderen, zegt hij. „Ik was in januari en februari vier vrijdagen in Milaan en Turijn. Als ik terugkwam in Palermo, 1.600 kilometer zuidelijker, was het daar telkens 2 graden kouder dan in het noorden! Afgelopen juli was het in Milaan steeds warmer dan 32 graden, in Palermo maar twee keer.”

Rallo zegt niet te weten wat hij moet doen om zijn druiven tegen klimaatverandering te beschermen. „Na drie droge jaren waren we in 2002 bezorgd. We besloten geen nieuwe planten meer te poten op de droogste terreinen die niet te irrigeren zijn. Na de overvloedige regen van de afgelopen drie jaren hebben we er nu toch weer nieuwe planten gezet.”

Francesco Cisani uit Montefalco in Umbrië reageert onderkoeld op de effecten van de klimaatverandering voor de wijnbouw. De landbouwkundig ingenieur, gespecialiseerd in de wijnbouw ziet nog „geen onmiddellijke problemen en veel collega’s denken er helemaal nog niet over na”. Hij werkt voor wijnbouwer Caprai die een heerlijke Montefalco-wijn maakt van de autochtone druif Sagrantino. Het gebruik van lokale druivensoorten zal volgens hem toenemen, omdat die van oudsher gewend zijn aan de omstandigheden van een streek. Rallo is dat met hem eens. „Een Merlot uit Frankrijk, die men nu ook veel in Italië verbouwt, is gevoeliger dan onze eigen druiven. Die krijgt het moeilijk als het droger wordt.”

Volgens Cisani hebben wijnbouwers door de eeuwen heen professioneel op het klimaat gereageerd. Als het te droog is, knippen ze extra trossen van de rank, zodat de overgebleven druiven beter rijpen. Er zijn ook vele technieken om de ranken aan te binden. De ene methode houdt meer vocht vast dan de andere. „En als het veel regent, laat ik gras groeien in de wijngaarden, zodat de druivenplanten niet verzuipen. Als het weinig regent, verdroogt dat gras weer.”

Sommige boeren hebben de laatste jaren irrigatie-installaties aangelegd. Maar Cisani begint daar liever niet aan. „Als je een wijngaard aan meer water laat wennen, kan deze op den duur niet meer zonder.”

In Piemonte, tegen de Alpen, komen sinds een aantal jaren weer heel goede wijnen van de hoogste wijngaarden, zegt wijnschrijver en landbouwkundig ingenieur Maurizio Gily, die advies geeft aan veel Noord-Italiaanse wijnbouwers. ,,In de Renaissance waren dat belangrijke wijngaarden en nu de temperatuur stijgt neemt hun belang weer toe.” Piemonte produceert goede wijnen als de Barollo en de Barbaresco, omdat het beschermd is door de Alpen en het daardoor droger is. „De wolken waaien over en het begint pas te regenen in Milaan.” Maar mocht het echt veel droger worden, zoals in de zomer van 2003, dan kan Piemonte niet zonder irrigatie, meent Gily. „Twintig jaar geleden was het nog taboe om over bevloeiing te spreken. Nu wordt dat in sommige streken geaccepteerd.”

Ook op het laatste wijnbouwerscongres was klimaatverandering hét thema. Als oplossing werd ook daar irrigatie gepresenteerd. Maar daar zijn grenzen aan, zo realiseren de wijnbouwers zich. Als de rivier de Po droog valt, zoals in 2003 toen het zoute zeewater zelfs dertig kilometer stroomopwaarts drong, zit niemand te wachten op wijnboeren die nog eens extra water aan de rivier gaan onttrekken.