Veel vragen onbeantwoord na ‘Iran’

Politiek, media en publiek in Groot-Brittannië blikken terug op het conflict met Iran. Is er een deal gesloten over de vrijlating? Wat was de rol van de Britse marine in de Golf? En is kritiek op de vijftien vrijgelatenen terecht?

Is er een deal gesloten of niet? Die vraagt dringt zich op na de vrijlating door Iran van de vijftien Britse marinemensen.

Premier Tony Blair haastte zich gisteren te ontkennen dat Londen in het geheim afspraken heeft gemaakt met Teheran over vrijlating. Er is „geen afspraak” gemaakt, aldus Blair. Volgens de premier heeft Londen evenmin excuses gemaakt voor schending van de Iraanse territoriale wateren, een door Iran steeds opgevoerde gebeurtenis die de aanzet zou zijn geweest voor de gevangenneming twee weken terug. Teheran had eerder beweerd dat Londen dergelijke excuses heeft gemaakt.

Speculaties over een geheime overeenkomst werden gisteren gevoed door de vrijlating van een Iraanse diplomaat die al twee maanden vastzat in Irak. Bovendien werd gisteren bekend dat Iran toegang krijgt tot vijf verdere, in januari door de Amerikanen in Irak opgepakte Iraniërs.

„Ik kan maar moeilijk geloven dat het allemaal toeval is”, vertolkte analist Karim Sadjadpour van de Amerikaanse Carnegie Endowment for International Peace tegen persbureau AP een geluid dat ook in de Britse media weerklonk. Bewijs voor een deal is evenwel niet voorhanden.

In Groot-Brittannië gaat de aandacht intussen vooral uit naar de omstandigheden waaronder het oorspronkelijke incident heeft kunnen plaatsvinden. Vooral de Britse marine moet het in de media ontgelden. Waarom werden de twee patrouilleboten waarin de marinemensen voeren niet begeleid door een helikopter, zoals te doen gebruikelijk? Wist de marineleiding niet dat het moederschip, de HMS Cornwall, door zijn grote diepgang niet dicht genoeg onder de kust kon komen om de eventueel vereiste bescherming te bieden? „Vragen die de marinechefs nu moeten beantwoorden”, aldus de Daily Telegraph.

Dagblad The Times wist voorts te melden dat herhaaldelijke verzoeken van de marine aan Londen, om „meer vuurkracht” in de Golf, gericht waren tot dovemansoren.

Het Britse ministerie van Defensie is inmiddels een onderzoek gestart naar het optreden van de Royal Navy. In afwachting daarvan kritiek leveren is „gemakkelijk”, aldus Defensieminister Des Browne.

Defensie heeft eveneens laten weten dat de vijftien militairen „geen straf” hoeven te vrezen voor de wijze waarop zij zich hebben opgesteld jegens hun overmeesteraars. In enkele media is gesuggereerd dat de marinemensen zich al te buigzaam hebben betoond bij de op tv uitgezonden ‘bekentenissen’ over schending van de Iraanse wateren en hun ontmoeting met president Ahmadinejad. Gevangen militairen zouden niet meer mogen loslaten dan hun naam, rang en geboortedatum.

Het optreden van de militairen wordt verdedigd door defensiedeskundigen. „Ze waren geen oorlogsgevangenen, dus de instructies die zij hebben gekregen over de manier van reageren bij gevangenneming zijn niet van toepassing”, zei majoor Charles Heyman – uitgever van een militair tijdschrift – tegen persbureau AFP.

De dood gisteren in Irak van vier Britse militairen – onder wie twee vrouwen – was voor premier Blair reden opnieuw de veronderstelde Iraanse steun aan de shi’itische militanten in Irak aan de orde te stellen. Volgens Blair zijn er „in ieder geval elementen in het Iraanse regime die het terrorisme in Irak steunen, financieren, bewapenen en onderhouden”.

De Britse zender Sky News heeft kort voor hun gevangenneming een reportage gemaakt over de Britse marinemensen, zo werd vanochtend bekend. Een van hen verklaart daarin dat hun patrouilles ook gericht waren op het vergaren van „inlichtingen”. De opnames zijn niet eerder vrijgegeven om het overleg over de vrijlating niet te verstoren, aldus Sky News.

Defensie zei in een reactie dat het inwinnen van inlichtingen „niets bijzonders” is. Het zou bovendien zijn toegestaan door een VN-mandaat.