Oprukkende pijpleidingen en ja-knikkers

Jan van Nuenen is een computer- en internetkunstenaar die in geen enkele thematentoonstelling over de nieuwste media van de afgelopen jaren ontbreekt. Enkele van zijn films – animaties beter gezegd – rouleren langs musea, expositieruimtes en festivals als Impakt, Montevideo en het Stedelijk Museum. Van Nuenen is van de generatie die computers vanzelfsprekend vindt en internet als beeldenbank gebruikt, zonder dat daar nu veel woorden aan vuil gemaakt moeten worden.

W 139 laat zeven animaties zien in de onlangs heropende ruimte aan de Warmoesstraat in Amsterdam. Er is voor gekozen alle films in een gelijktijdige projectie op verschillende wanden te laten zien. Voor het juiste geluid bij de juiste animatie ga je onder een perspex kap staan. Het geluid wordt van bovenaf op je afgevuurd. Dit is een geweldige vondst, die ervoor zorgt dat er een spectaculaire buzz ontstaat: de geluidsflarden vullen de zaal. Er gebeurt van alles tegelijk, het klinkt naar spanning en sensatie.

En inderdaad, de animaties van Jan van Nuenen zíjn meeslepend. Stampende muziek begeleidt de stampende beelden in de video Warning, Petroleum Pipeline uit 2004. Daarin groeit een industrieel landschap organisch aan, ja-knikkers bedekken het aardoppervlak en langzaam loopt het beeld vol pijpleidingen. In de videoclip die Van Nuenen maakte voor de band Aux Raus – Rasthof Deutschland (2006) vliegen de ravers met baseballcaps je om de oren, in een grootstedelijk gebied. Ook alweer pompend meeslepend, dit werk. Van Nuenens werk is kameleontisch: het kan op zichzelf staan, maar net zo goed een videoclip zijn – dat doet niets af aan de kwaliteit en sfeer van zijn films.

Soms lijkt het of Van Nuenen schatplichtig is aan de animaties en films van Terry Gilliam. Vooral de low-tech animatiestijl die bij Monty Python voorbijkwam, zie je terug in Optimizer Customizer (2002). In een machinale omgeving worden dieren met grijparmen in en uit elkaar gezet, in een continue beweging en herhaling van beelden, als in een ronddraaiende caleidoscoop. Maar ook heeft dit werk iets van de sfeer van Gilliams speelfilm Brazil uit 1985, waarin een beknellend en futuristisch systeem de protagonist Sam Lowry overheerst. Het lijkt alsof Jan van Nuenen met zijn werk kritiek uit op de consumptiemaatschappij, het gerommel met klonen en DNA.

Ook in zijn nieuwste werk Evolizer (2007) barst organische groei uit in een allesoverwoekerend zeeleven. Kubussen groeien uit tot vissen, met als angstaanjagende kwaliteiten een diepzeemonster met kwalijke kaken. Uiteindelijk mondt de hele fauna en flora uit in een bizar zeemonster met slopende tentakels. Dat monster komt vervolgens weer in dezelfde kunstmatige wereld terecht al die waar de animatie begon. Het verhaal bijt in zijn eigen staart, en laat zien dat het onmogelijk is los te breken uit Het Systeem.

Zijn werk heeft één overheersend thema, dat overal terugkeert: de overheersende rol van technologie. De maatschappijkritiek in Van Nuenens werk is maar dun. Het lijkt alsof Van Nuenen de technocratie aanvalt, door te laten zien hoe mens en dier in verstikkende grids vastzitten. Tegelijkertijd is hij overduidelijk door deze onnatuurlijke wereld gefascineerd. Het plezier van het maken straalt er vanaf, de boodschap is ondergeschikt. Van Nuenen is vooral bezig met het oproepen van een heel arsenaal aan emoties: bevreemding, dreiging. Zijn films zijn sciencefiction, ze bieden een ongemakkelijke maar meeslepende blik op een nabije toekomst.

Jan van Nuenen Optimizer/Evolizer t/m 15 april in W139, Warmoesstraat 139, Amsterdam. Open dag. 11-19u. Info: 020 6229434,www.w139.nl