Britse toneelles met elegante ‘Cymbeline’

Toneel: Cymbeline van William Shakespeare door Cheek by Jowl. Gezien 6 april Koninklijke Schouwburg Den Haag. Aldaar vanavond en morgen. Info 0900-3456789 en www.ks.nl

Je kunt Cymbeline wegzetten als een minder toneelstuk van William Shakespeare, met weinig interessante personages en heel veel melodramatische plotwendingen, die niet netjes worden uitgewerkt maar abrupt worden samengebracht in het laatste bedrijf, waarin iedereen simpelweg zegt wie hij werkelijk is, en iedereen zich met elkaar verzoent. Terecht zelden opgevoerd in Nederland, zou je zeggen.

Maar je kunt het stuk ook zorgvuldig afstoffen en opnieuw bekijken, wat Declan Donnellan heeft gedaan. De Britse regisseur maakte in Nederland eerder indruk met zijn versie van Poesjkins Boris Godoenov, te zien op het Holland Festival. Nu is zijn Cymbeline te zien in de Haagse schouwburg, opgevoerd door zijn eigen groep Cheek by Jowl; in Shakespeares eigen taal, met boventiteling.

Cymbeline (1609), een liefdesgeschiedenis aan het Britse hof vlak na de Romeinse overheersing, behoort to Shakespeares latere werken, toen hij na de donkere tragedies een serie lichte, lyrische hofstukken schreef. Cymbeline wordt tot zijn romances gerekend, net als The Tempest; verwant aan de komedies, maar niet per se bedoeld om te lachen. Kenmerken van de Shakespeareaanse romance: magie, goddelijk ingrijpen, pastorale scènes, happy end met familiehereniging, en lyrische poëzie. Wie voor een liefdesbrief wat metaforen voor liefde of seks zoekt, moet eens door Cymbeline bladeren.

Donnellan geeft Nederland toneelles, zo kun je de avond samenvatten. Opeens valt op dat bij Nederlands toneel het schouwburgpodium eindeloos groot lijkt; de spelers erop lijken wel dwergen. De Britten daarentegen vullen met rake gebaren en luide stem moeiteloos de zaal. Het podium krijgt een natuurlijke intimiteit. Donnellan brengt Cymbeline met lichte, muzikale elegance. De vele scènes, steeds op andere locaties, laat hij speels in elkaar overlopen. De dromerige magische sfeer is niet zo aan Donnellan besteed. Liever maakt hij er een sophisticated comedy van, waarbij je mag lachen om de malle plotwendingen. Zijn aankleding, Engeland 1943, doet denken aan Brideshead Revisited en James Herriot.

Wat een trefzekere meester, wat een levendige spelers! Ze moeten maar niet te vaak langskomen, want het Nederlands toneel zou er een minderwaardigheidscomplex van krijgen.