Balkenende en de regie

Guy Debord schrijft in zijn La société du spectacle, een van de basisboeken van de Franse revolte van 1968, dat ‘het schouwspel’ zelf de ideologie van een samenleving is, de basis van het denken in een samenleving.

Ik weet niet of premier Balkenende Debord heeft gelezen, maar het belang van het schouwspel heeft hij in ieder geval uitstekend doorzien. Vandaar dat hij de wekelijkse, amicaal bedoelde bijeenkomst met de parlementaire pers in hun perscentrum Nieuwspoort – een achterhaald, op de gedachte van ons kent ons gebaseerd instituut waar we niet om hoeven treuren – heeft vervangen door een flitsende, wekelijks live door het digitale tv-kanaal Politiek 24 uitgezonden persconferentie op zijn eigen ministerie, dat van Algemene Zaken.

Dat die oude ontmoetingen met de pers Balkenende niet bevielen, was al langer duidelijk. Hij zag ze van meet af en aan als een gelegenheid zichzelf als leider te manifesteren. Een van zijn eerste teleurstellingen als premier, in 2002, was toen er ergens op een school een leraar door een leerling was vermoord en de premier daarover een stemmige beschouwing ten beste gaf, waarvan tot zijn verontwaardiging bijna niets in de media terecht kwam.

De nieuwe setting heeft hem, zeker de eerste keren, soelaas gebracht. Na een slijmerige eerste vraag van de NOS, die het geheel tenslotte uitzendt, om eens iets uit te leggen, steekt de premier monter van wal, en beoefent een van zijn grote liefhebberijen: het in plaats van vragen te beantwoorden de contouren van een probleem nog eens uitleggen. Hij staat voor een achtergrond met de leuze van zijn nieuwe kabinet – Samen leven, samen werken – en een foto van mensen in een winkelstraat, met op de voorgrond een man die duidelijk met zelfmoordplannen rondloopt.

Aan de onmiskenbare opgetogenheid van de premier over de nieuwe formule wordt de laatste weken afbreuk gedaan door een nieuw fenomeen. Het parlementair journaille, van de eerste verbazing bekomen, heeft begrepen dat de live-opstelling het ook mogelijk maakt om de premier eens lekker te beledigen. „Bedankt voor het college”, zei bijvoorbeeld de RTL-verslaggever vorige week, nadat de premier zijn potentiële antwoord weer door contouren had vervangen. Steeds vaker wordt de premier niet zozeer ondervraagd, als wel scherp terecht gewezen.

Balkenende ervaart wat iedere quizmaster hem had kunnen vertellen: dat het instellen van een schouwspel op zich niet voldoende is – je moet het ook nog naar je hand kunnen zetten. Kijken dus, op vrijdagmiddag – voordat dit instituut weer wordt opgeheven!