Als vijand gekomen, als vriend vertrokken

Britse militairen in slecht zittende kleding – wilde Iran hen en hun thuisland vernederen? Nee hoor, zegt men in gastvrij Teheran. ‘We moesten op grootse wijze afscheid nemen.’

Iedereen in het Westen zag eergisteren in Teheran vijftien Britse militairen die in ongemakkelijk zittende kleren waren gestoken, en die gedwongen werden te figureren in een afscheidsceremonie met president Ahmadinejad en andere Iraanse hoogwaardigheidsbekleders.

Maar in Iran zelf bekijkt men deze rituelen met heel andere ogen. De leiding van het land wilde juist een positief signaal sturen – ook door hun te ruim vallende pakken aan te meten, zeggen Iraanse televisiekijkers en analisten eensgezind.

De Britse soldaten waren dan wel gevangenen van Iran, zo luidde de impliciete boodschap, uiteindelijk waren ze slechts „pionnen in het spel van het imperialistische Groot-Brittannië” – in de woorden van president Ahmadinejad. Dus werden ze als gasten behandeld: schone kleren, goed eten, cadeaus voor het thuisfront en een waardig afscheid. Het zijn omgangsvormen waar de gast in Iran zich niet aan kan onttrekken, ook al zou deze dat willen.

„Het was juist goed dat ze die pakken droegen”, meent Rojan Marzuji (23), studente civiele techniek. In Iran dragen alle hoogwaardigheidsbekleders pakken, een maatje te groot wordt niet als een modeblunder gezien. „Ik denk dat de regering duidelijk wilde maken dat ze de Britten respecteert. Daarom pakken en geen T-shirts of zo.”

De legeruniformen van de Britten bleven dus in de koffers, maar volgens parlementariër Emad Afroogh ook om een andere reden. „Het waren militairen die onze grenzen hadden overschreden. Natuurlijk kunnen we die niet weer in hun uniforms hijsen als we ze vrijlaten”, zegt hij.

Analist Mehrdad Serjooie legt uit dat de pakken worden voorgeschreven door het Iraanse protocol. „We gaven de Iraakse gevangenen uit de Iran-Irak oorlog (1980-1988) ook altijd pakken als ze naar huis gingen”.

‘Een gast maakt het leven zoet’, zegt men in Iran. Lichte dwang en onderwaardering van privacy of het individu zorgen ervoor dat een onervaren gast in Iran weinig heeft in te brengen. Voor de Britse ‘gasten’ werd dus een groots afscheid georganiseerd, waarbij ook het voltallige kabinet was opgetrommeld. „Met zo’n afscheid werden ze officiële gasten in plaats van gevangenen”, zegt studente Marzuji. „Wellicht is dat propaganda, maar het is wel netjes.”

Volgens parlementslid Afroogh, conservatief tegenstander van Ahmadinejad, zat er een belangrijke boodschap in de afscheidsceremonie. „Het laat zien dat de Iraanse maatschappij vergevingsgezind is”, zegt hij telefonisch. „Wij organiseren een afscheid voor soldaten uit een land dat continu VN-sancties tegen ons voorstelt.”

Analist Serjooie ziet verschillende boodschappen. „Aan Arabieren en moslims laat Iran zien dat het Westen niet onkwetsbaar is”, legt hij uit. „Dit zijn de mensen voor wie de Arabische overheden eigenlijk bang zijn. Maar wij –Iran – hebben hen gearresteerd en we kunnen hun te eten geven en lol laten maken op televisie terwijl ze nog steeds in onze macht zijn.”

Voor Europa is er een andere boodschap, denkt de analist. „Kijk, we behandelen hen goed, ze worden niet gemarteld. Wij zorgen goed voor onze gasten.”

Het Westen mag dan geschokt zijn geweest door de gevangenneming van de Britse militairen, andersom hebben ook de Iraanse kijkers met verbazing gekeken naar de televisiebeelden. Maar dan om een andere reden. Zonder dat de Britse soldate Faye Turney het besefte, heeft ze in Iran een kleine revolutie veroorzaakt. Want in de eerste video’s met bekentenissen die werden vertoond, pafte ze er vrolijk op los. Zelfs mannelijke acteurs roken in Iran bijna nooit op televisie of in de film.

„Ik was verbaasd”, zegt studente Marzuji. Ook in Iran roken veel vrouwen, maar dat is nooit op de staatstelevisie te zien. Ze denkt niet dat het de bedoeling was om te laten zien hoe ‘gecorrumpeerd’ de westerlingen zijn. „Nee, ze wilden laten zien dat de matrozen het goed hadden. Daarvoor maakte het kennelijk niet uit dat er opeens een vrouw rookte op televisie.”

Turney moest wel een hoofddoek op. Dat is verplicht in Iran, ook voor niet-islamitische vrouwen. Maar het persbureau Fars liet foto’s zien van Turney zonder hoofddoek in een trainingspak op een tapijt met haar kameraden.

Uit het foto-onderschrift blijkt hoe de Iraanse staat denkt over de mix van gevangenschap en gastvrijheid: „De Britse premier Tony Blair is boos over de televisie-interviews met de Britse mariniers, maar deze laatste foto’s laten zien dat ze in ideale omstandigheden verkeren. De gevangen Britten vermaken zichzelf, ze praten, drinken koffie, eten fruit en spelen schaakspelletjes. In plaats van dat ze hun gevaarlijke werk doen in de Perzische Golf zijn deze mariniers tevreden met de goede omstandigheden waarin ze verkeren. Dit dankzij de islamitische vriendelijkheid van de Iraniërs.”