Ware democratie, daar is het mij om te doen

De Oekraïense president Joesjtsjenko heeft maandag het parlement ontbonden.

President Janoekovitsj zou te veel macht naar zich toe trekken, verklaart hij.

De verantwoordelijkheid van mijn ambt is erop toe te zien dat de politiek zich aan de constitutionele beginselen houdt. Dat is altijd mijn prioriteit geweest omdat hiervan de aanvaarding van Oekraïne als een normale Europese democratie afhangt.

De jonge Oekraïense democratie staat op het ogenblik voor een gevaarlijke uitdaging die een onmiddellijk antwoord vergt. Dit komt doordat de regeringscoalitie haar mandaat heeft overschreden en heeft getracht de macht te monopoliseren, met schending van de Grondwet, en met het voorbijgaan aan de democratisch geuite wensen van het Oekraïense volk.

Sinds de nieuwe regering afgelopen zomer werd gevormd, heb ik geprobeerd premier Janoekovitsj te bewegen in een geest van nationale eenheid en verzoening te regeren. In plaats daarvan voerde de regeringscoalitie een doorlopende campagne om niet alleen het constitutionele machtsevenwicht te verstoren, maar ook de uitkomsten van de laatste parlementsverkiezingen aan haar laars te lappen.

Deze toestand mag niet voortduren. We kunnen geen democratische maatschappij opbouwen als machtige elementen daarbinnen niet bereid zijn de regels te eerbiedigen en de wil van het volk te aanvaarden. Daarom had ik geen andere keus dan het parlement te ontbinden en voor 27 mei nieuwe parlementsverkiezingen uit te schrijven. Alleen door te vertrouwen op de wijsheid van het Oekraïense volk kunnen wij deze politieke impasse doorbreken.

Ik verontschuldig me er niet voor dat ik na de parlementsverkiezingen van vorig jaar naar een brede politieke eensgezindheid heb gestreefd. Ik beschouwde dit als een belangrijke proeve van onze politieke volwassenheid. In een gerijpte democratische maatschappij is het heel gewoon dat verkiezingen een uitkomst opleveren die politieke tegenstanders tot gezamenlijk regeren dwingt. Duitsland wordt op het ogenblik geregeerd door een Grosse Koalition. Ook Frankrijk heeft periodes van cohabitation gekend. En de Amerikaanse Grondwet lijkt erom te vragen, omdat het Witte Huis en het Congres om de haverklap in handen van verschillende politieke partijen zijn.

Toch blijven deze maatschappijen stabiel, welvarend en goed bestuurd. De reden hiervoor is eenvoudig. In al die gevallen beseft de politieke elite dat er iets belangrijkers op het spel staat dan het streven naar politieke macht. Natuurlijk wordt er over ideeën en beleid getwist en vaak in zeer stevige bewoordingen gedebatteerd. Maar alle partijen nemen grenzen in acht om te voorkomen dat de politieke wedijver het weefsel van het democratische leven beschadigt. Als dat in gevaar komt, zoeken ze het compromis in plaats van de confrontatie. En vooral eerbiedigen ze hun eigen Grondwet en bewaken ze de controlemechanismen die wezenlijk zijn om monopolistisch machtsmisbruik te verhinderen.

In deze geest heb ik premier Viktor Janoekovitsj een handreiking gedaan, nadat het afgelopen zomer duidelijk werd dat de Oranje-partijen geen meerderheidscoalitie zouden kunnen vormen. Na alles wat daaraan vooraf was gegaan, hoeft niemand te betwijfelen dat dit persoonlijk een heel moeilijke beslissing was. Maar ik was er ook stellig van overtuigd dat het de beste beslissing in het belang van Oekraïne was.

Als onderdeel van dit proces dwong ik een Verklaring van Nationale Eenheid af om president en regering te binden aan een gemeenschappelijk uitgangspunt voor samenhangende en realistische doelstellingen die strookten met de wensen van het Oekraïense volk. Op basis van dit historische compromis hoopte ik de Oekraïense overgang naar democratie te consolideren.

Tot mijn grote spijt moet ik zeggen dat de geest van verzoening die nodig was deze opzet te doen slagen, door de regeringscoalitie niet is beantwoord. Integendeel, zij heeft stelselmatig te kwader trouw gehandeld en verregaande schade aan de politieke ontwikkeling van Oekraïne toegebracht. In plaats van zich te houden aan de afspraak om de macht te delen, heeft ze geprobeerd deze te ondergraven door bij elke gelegenheid meer macht naar zich toe te trekken. In plaats van zich te schikken naar de wensen die het Oekraïense volk via de stembus had geuit, heeft ze trucs gebruikt om op volstrekt ondemocratische wijze het parlementaire evenwicht te veranderen.

Dit zijn niet de daden van verantwoordelijke democraten. Ze geven blijk van een houding en gedrag waarvan het Oekraïense volk alle reden had aan te nemen dat deze tot het verleden behoorden. Maar het ziet ernaar uit dat we daarmee opnieuw de strijd zullen moeten aanbinden.

Voor mij is dit een zaak van het hoogste nationaal belang. Wil Oekraïne als een integraal deel van de gemeenschap van Europese democratieën worden erkend, dan is het een vereiste dat deze crisis volgens onze eigen constitutionele principes wordt opgelost.

Ik hoop dat premier Janoekovitsj inziet dat nieuwe verkiezingen de enig juiste weg zijn om deze crisis op te lossen. Ware democraten horen nooit bang te zijn voor het oordeel van het volk.

Viktor Joesjtsjenko is president van Oekraïne. Hij speelde een leidende rol in de Oranje-revolutie.

Bekijk de site van de president op www.president.gov.ua/en en die van de premier op www.ya2006.com.ua/eng