Tussen cult en commercie

Eindeloos zou Steven Soderbergh films over Danny Ocean kunnen maken .

Maar zijn hart ligt bij het experiment. The Good German is zijn nieuwste film.

Steven Soderbergh is een vreemd geval. Het lijkt wel alsof hij er geen eer in schept te doen wat hij goed kan. Namelijk: slimme Hollywoodfilms maken voor een groot publiek. Denk aan films als Out of Sight (1998) met George Clooney, het Julia Roberts-vehikel Erin Brockovich (2000) of de Ocean’s-trilogie waarvan we nu de eerste twee delen Eleven (2001) en Twelve (2004) gehad hebben en waarin béíde Hollywoodsterren voor bescheiden gages optraden.

Ook de rest van de Tinseltown-adel werkt graag met Soderbergh, eveneens voor weinig geld: Brad Pitt, Matt Damon, Andy Garcia. Noem ze maar op. In Ocean’s Thirteen, die vanaf juni in de Nederlandse bioscopen te zien is, doet zelfs Al Pacino mee. En niemand die het een probleem vindt als hij ondertussen ook nog zelf achter de camera staat en hen veel laat improviseren. Dat is juist zijn geheim.

Als Steven Soderbergh zou willen, zou hij elk jaar zo’n film kunnen maken met een beetje misdaad en een knipoog. En natuurlijk wil hij wel elk jaar een film maken, maar dan films zoals The Good German, die op de Berlinale z’n Europese première beleefde. Vanaf vandaag is hij in de Nederlandse bioscopen te zien. Het is een zwart-witoorlogsfilm, een hommage aan de klassieker Casablanca (tot aan de poster toe!) en al die andere illustere films die de Warner Bros.-studio’s in de jaren veertig en vijftig produceerden.

„Elk shot in The Good German is een eerbetoon aan de traditionele Hollywoodcinema, van de klassieke oorlogsfilm tot de film noir’’, aldus Soderbergh afgelopen februari op het filmfestival in Berlijn. Het maakt de film tot een film over film, een film waarin hij iets over zijn vak kan uitzoeken of uitproberen, vertelt hij. Zoals vorig jaar in Bubble (2005): toen onderzocht hij hoe het was om een film helemaal zonder geschoolde acteurs te maken. Eerder, in 2002, probeerde hij in de Hollywoodparodie Full Frontal bekende acteurs min of meer zichzelf te laten spelen.

Soderberghs lievelingen zijn dus de films die door de Amerikaanse pers vergoelijkend ‘tussendoortjes’ worden genoemd. Films die niet al in een paar weken vier keer hun hele budget terugverdienen. Sterker nog: films die vaak niet eens uit de kosten komen. Toch blijft hij ze maken. Want: ,,Ten eerste dit. Als mensen zeggen: Steven Soderbergh maakt steeds eerst een Ocean’s-film en dan een experimentele, dan hebben ze absoluut gelijk. Maar: als je goed naar Ocean’s Twelve kijkt, zul je zien dat hij qua structuur en camerawerk een van de vreemdste films is die sinds lange tijd uit Hollywood is voortgekomen. Mensen nemen aan dat het onmogelijk is dat ik net zo emotioneel of artistiek betrokken ben bij Ocean’s Thirteen als bij The Good German. Maar ik maak de Ocean’s-films omdat dat het soort films is dat ik zelf als eerste zou gaan zien. Ik maak ze omdat ik geen carrière had gehad als ik het bij films had gehouden zoals Sex, Lies and Videotape (Soderberghs Cannes-winnende debuut uit 1989, DL) . Dan was de halve filmwereld voor mij onbereikbaar gebleven. Ik weet dat, want ik heb het bij mijn eerste vijf films uitgeprobeerd. Dus waarom maak ik de Ocean’s-films? Die helpen me uit de kosten bij vijf commerciële flops. En waarom experimenteer ik? Omdat er anders nooit iets verandert. Altijd op safe spelen is ook geen garantie voor succes.’’

Met The Good German stond Soderbergh voor Amerika hetzelfde voor ogen als Paul Verhoeven met Zwartboek voor Nederland: een grijsbeeld schetsen van goed en kwaad na afloop van de Tweede Wereldoorlog. Dat is in de Verenigde Staten een revisionistische kijk op de geschiedenis die zeker nog niet tot de Hollywoodcanon is doorgedrongen. Amerika bleek er dan ook nog niet klaar voor. The Good German is nog niet uit de kosten, en hoe hoog de Amerikaanse kritiek Soderbergh ook heeft zitten, over deze film waren de recensenten niet erg te spreken.

De film, zeer losjes gebaseerd op een gelijknamig boek van Joseph Kanon, speelt zich af in de schaduw van de Conferentie van Potsdam. „Daar verdeelden Churchill, Stalin en Truman de macht in Europa en werd de kiem gelegd voor toekomstige oorlogen. In een film over het verleden kun je soms meer duidelijk maken dan in een oorlogsfilm over het heden. Mijn kijk op de geschiedenis zie je terug in The Good German.’’

Protagonist is oorlogscorrespondent Jake (George Clooney) die naar Berlijn komt om de conferentie te verslaan, maar stiekem ook om een vrouw (Cate Blanchett) te redden. In wisselende, verschuivende perspectieven belicht Soderbergh vervolgens ieders motieven en appèl op de waarheid. „George Clooneys personage Jake heeft echt het gevoel dat hij iemand kan redden. Maar hij komt er op de meest hardhandige manier achter dat het hem niet zal lukken.”