Iraans-Britse crisis opeens opgelost

Iran liet gisteren vijftien gevangen Britse marinemensen vrij. De ontknoping van de zaak lijkt een blauwdruk voor een oplossing van de nucleaire crisis.

Britse marinemensen, na hun aankomst vanmiddag op het vliegveld Heathrow, stappen in een helikopter, op weg hereniging met hun familie. Foto AP The British sailors and marines held captive for nearly two weeks, board an awaiting Royal Navy helicopter after arriving at London's Heathrow airport Thursday April 5, 2007 a day after the announcement of their release defused a growing confrontation between the two countries. (AP Photo/APTN) Associated Press

En plotseling, geheel onverwachts, stonden de Britse vrouwelijke matroos Faye Turney en de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad gisteren oog in oog. Een paar minuten eerder verraste de Iraanse president de wereld door tijdens een persconferentie de vijftien gevangen Britse marinemensen na een gevangenschap van bijna twee weken gratie te verlenen. Vanmiddag zijn ze in Londen aangekomen.

„Tasakor”, dank u wel, zegt Turney in het Farsi en vervolgens in het Engels tegen Ahmadinejad. Ze zijn omringd door een haag van Iraanse fotografen. De president vraagt of het verblijf in Iran naar wens is geweest.

Het antwoord gaat verloren in het geduw en getrek van de fotografen. Turneys mannelijke collega’s staan verderop in de rij om de president te bedanken. Ze dragen blauwe en grijze Iraanse pakken. De Britse gezichten verstarren als wordt gevraagd of ze vrijwillig hebben bekend in Iraanse wateren te zijn geweest. „Ik geef geen antwoord”, zegt er een. „Maar ik ben dolblij dat ik naar huis ga.”

De geregisseerde vrijlating is het bizarre einde van een bizarre dag en een bizarre crisis, waarvan niemand een zo snelle ontknoping zag aankomen. De vrijlating van de Britse zeelieden lijkt ingegeven door druk van het Westen. Maar de actie kan ook worden gezien als een Iraanse blauwdruk voor de oplossing van de crisis over Irans nucleaire programma. De leiding van het land geeft een duidelijk signaal af: westerse redelijkheid zal worden beloond.

„Deze oplossing kan een voorbeeld zijn voor alle problemen tussen Iran en het Westen”, zegt Mohammad Atrianfar, een adviseur van de Iraanse politieke zwaargewicht Ali Akbar Rafsanjani. Deze pragmatische ex-president is een tegenstander van Ahmadinejad, maar zijn adviseur vindt dat de regering dit keer goed heeft gehandeld. „De vrijlating laat zien dat alles kan worden opgelost met diplomatiek taalgebruik. Als de VS ons onderdeel van de ‘As van het kwaad’ noemen en spreken over ‘regimewisseling in Iran’, kan Iran dan op een zachte toon antwoorden? De nucleaire crisis kan worden opgelost als het Westen ophoudt met dit soort uitspraken”, zegt Atrianfar telefonisch. „Na de verandering van toon van Groot-Brittannië werd er op gelijk niveau gepraat tussen beide landen. Daarom was de vrijlating logisch en goed gepland.”

De hele show heeft veel aanknopingspunten met de kwestie van het Iraanse nucleaire programma. Want Iran vindt dat het Westen zich net zo hard opstelt in de discussies over het atoomprogramma, als de Britse premier Tony Blair de eerste dagen in de crisis rond de marinemensen.

[Vervolg IRAN: pagina 5]

‘Dit is barmhartigheid. We hoeven niets in ruil’

De westerse weigering om Iran zelfs maar minimale uraniumverrijking toe te staan, is voor de Iraanse regering vergelijkbaar met de harde Britse ontkenning dat de matrozen en mariniers zich in Iraanse wateren bevonden.

Maar anders dan in de nucleaire crisis veranderden de Britten nu van toon, wat Iran heeft beantwoord met een vrijlating zonder voorwaarden. De boodschap van Iran is duidelijk: dit is op meer fronten mogelijk.

„Helaas koos de regering van premier Blair het pad van de sensatie in het oplossen van deze crisis”, zegt Ahmadinejad tijdens wat eerst een routineuze persconferentie lijkt. „Dat veranderde de laatste dagen. Ze schreven een brief met de belofte dat dit nooit meer zal gebeuren.”

Met alle ministers van zijn regering op de voorste rijen, spreekt Ahmadinejad langdurig over de VN-Veiligheidsraad als politiek gereedschap van het Westen. „Bepaalde machtige landen, die zelf de voordelen hebben van nucleaire energie, verbieden ons diezelfde technologie”, zegt Ahmadinejad. Hoe kan het dat die landen openlijk het non-proliferatieverdrag schenden door zelf kernwapens te ontwikkelen, terwijl Iran niet eens een vreedzaam nucleair programma mag hebben, vraagt de president zich af. „Moeten we soms geloven dat deze westerse regimes de wereld regeren?”

De VN-Veiligheidsraad, die in zestig dagen tijd twee resoluties tegen Iran aannam omdat Iran de verrijking van uranium niet wil opschorten, is het voornaamste middel van onderdrukking, zegt Ahmadinejad. „De manier waarop de macht in de Veiligheidsraad is verdeeld, stelt de westerse landen in staat tegelijkertijd aanklager, rechter en beul te zijn.”

Dan wil Ahmadinejad even afwijken van het programma van zijn persconferentie. „Ik ga een medaille geven aan het hoofd van de Revolutionaire Garde – afdeling marine – voor het heldhaftige optreden van zijn troepen in de Perzische Golf.”

Ahmadinejad spreekt uitvoerig over de eenheid van het Iraanse volk in tijden van oorlog en aanvallen. Maar plotseling feliciteert hij de wereld met de verjaardag van de profeet Mohammed en het joodse pesach-feest. „Al heeft Iran het grootste recht de Britse matrozen voor de rechter te brengen, we geven ze gratie. Hun vrijheid is een cadeau aan het Britse volk.” De ministers op de voorste rijen knikken instemmend. „Dit is de islamitische barmhartigheid van Iran”, zegt Ahmadinejad met een glimlach. „We verwachten geen gunst terug.”

En zo wordt de door het Iraanse regime gecreëerde crisis omgedraaid in een voorbeeld van Iraanse redelijkheid en wijsheid versus het onredelijke Westen. „We hopen dat de Britse regering nu stopt met het vertellen van leugens tegen haar eigen volk”, zegt Ahmadinejad. „Maar we hoeven er niets voor in ruil.”

Maar wilde de Iraanse regering niet juist dat Groot-Brittannië die ‘leugens’ zou toegeven?”, vraagt een van de journalisten verbaasd. De president ontwijkt een rechtstreeks antwoord. Iran wilde slechts recht worden gedaan over de grensoverschrijding, legt Ahmadinejad uit. „Helaas heeft de Britse regering zich slecht gedragen. Alles had veel eerder opgelost kunnen zijn.”

„De eerste Britse reactie was gehaast, opgewonden en niet overeenkomstig het Britse diplomatieke verleden”, zegt Rafsanjani’s adviseur Atrianfar. „Maar de Britten konden geen kant op en de Iraanse publieke opinie steunt de president.”

Voormalig parlementslid Elias Hezrati, ook een tegenstander van Ahmadinejad, zegt eerder die dag dat de crisis ook een intern effect heeft gehad. „Wegens het nationalistische karakter van de crisis sluiten de politieke gelederen zich rond dit onderwerp”, legt Hezrati uit op de redactie van zijn hervormingsgezinde krant Etemaad. „Als het aankomt op het verdedigen van het land tegen de Verenigde Staten of Groot-Brittannië, zijn alle Iraniërs eensgezind”, zegt Hezrati. Hij was zelf lid van de Revolutionare Garde, waarvan een eenheid de Britten arresteerde. „Ahmadinejads economische beslissingen zijn rampzalig, maar deze crisis heeft zijn regering goed aangepakt.”

Terug in de persconferentiezaal kijkt iedereen elkaar verbaasd aan na Ahmadinejads verklaring over de vrijlating. Het sms’je van de Britse ambassade dat volgt als antwoord aan enkele journalisten spreekt boekdelen: „We zijn totaal verrast”, schrijft de voorlichter. Een paar minuten later staan alle ministers tevreden op de trappen van het presidentiële paleis. Het begint zachtjes te regenen, fotografen stellen zich in slagorde op, en dan komt Ahmadinejad van de trappen af. Een paar Iraanse ambtenaren begeleiden het groepje Britten dat vanuit een andere deur naar buiten komt.

Ahmadinejad neemt afscheid van de Britten, van wie sommigen koppen groter zijn dan hij. Een aantal Britten heeft er wel plezier in, maar anderen lijken niet op hun gemak.

De Iraanse regering wacht nu af of haar signaal wordt begrepen in het Westen. Ze zijn klaar voor gesprekken over wat dan ook, als de toon van het Westen maar wat zachter wordt.