Een pijnboom is een wijze heer

Wie zijn huis al Zen had ingericht, kan deze lente ook met zijn tuin aan de slag.

Bomen, planten en paden moeten samen zorgen voor de ultieme rust.

Het succes van tijdschriften als Happinez, Ode en Onkruid geeft het al aan: na jaren van consumptie- en carrièredrift is er onder Nederlanders een nieuwe behoefte aan spiritualiteit ontstaan. Maar dan wel een zelf nader in te vullen spiritualiteit, die minder aan knellende regels is gebonden dan een religieuze stroming.

De ‘eerlijke en duurzame’ winkel de Groene Passage in Rotterdam hangt dit jaar nog voller dan anders met kaartjes voor cursussen en activiteiten die ‘je in contact brengen met een nieuwe manier van kijken naar de wereld’. Er zijn lessen in yoga, shiatsu, reiki, voetreflexologie, acupressuur en meditatie.

Nadat de wereld van Zen intrede had gedaan in onze huizen – in de vorm van lege(-re) vertrekken, boeddhabeelden, Oosterse kasten en opiumtafels – is dit voorjaar de perfecte tijd ook een vleugje Zen in de tuin te brengen en er een centrum van te maken om te mediteren en de waan van de dag af te schudden.

Het eenvoudigste is het een hoekje van de tuin af te schermen voor nieuwsgierige blikken van buren en daar, op een open plek, een zit- of ligkussen neer te leggen waarop oefeningen kunnen worden gedaan. Een mooi voorwerp of een boeddhabeeld kan voor de juiste stemming zorgen.

Wie meer wil dan een hoekje, moet zich enigszins in de materie verdiepen. Een echte Japanse tuin bestaat uit verschillende onderdelen met aparte namen, waarin hele landschappen worden nagebootst. Een oppervlakte grind of zand die in zorgvuldige slingerpatronen is geharkt verwijst bijvoorbeeld naar de zee, en de brokken steen die erin zijn geplaatst stellen eilanden voor. Andere onderdelen zijn een waterval, een spiegelende vijver, groene planten en lantaarns.

Het moge duidelijk zijn dat een Zentuin niet moet worden volgepropt met de lantaarns, boeddha’s en windgongen uit de folders van populaire tuincentra die in dit jaargetijde op de deurmat vallen. Maak zelf een keuze uit de genoemde elementen, en hou daarbij de trefwoorden schoonheid, harmonie en rust in het achterhoofd.

Vanuit de Oosterse filosofie geredeneerd is een Zentuin eigenlijk het tegenovergestelde van een Engelse tuin, waarin alle bloemen tegelijkertijd om aandacht schreeuwen. In een Japanse tuin zijn vooral groenblijvende planten de bepalende elementen, zoals de varens, mossen en buxus. De bomen zorgen voor afwisseling tijdens de seizoenen en moeten op duidelijk zichtbare plekken worden geplant.

Begin met het zorgvuldig opmeten van de tuin en maak een plattegrond op schaal waar de exacte afmetingen worden aangeven. Bepaal waar welke afscheidingen moeten komen en wat voor soort. Ze moeten beschermen en beschutten, maar niet opsluiten. Transparantie is het sleutelwoord, dus maak bijvoorbeeld een afscheiding van naast elkaar in de grond gespieste bamboestaken waar het zonlicht doorheen kan schijnen en scherm een ander tuindeel af met groenblijvende hagen.

Belangrijk is dat de paden niet kaarsrecht of ‘kaarsschuin’ door de tuin lopen, maar meanderen. De bomen hebben een symbolische betekenis. De pijnboom verbeeldt een wijze oude man, de kersenbloesem luidt het voorjaar in en de esdoorn is de voorbode van de herfst met zijn vlammende kleuren en opvallende bladvormen.

Planten – niet te uitbundig bloeiende dus – worden in relatief grote groepen bij elkaar geplaatst. Grind, stenen, varens en mossen vormen de verbindingen tussen de verschillende elementen in de tuin.

Bij alle plantaardige onderdelen is het van belang dat ze met zorg worden gekozen. Kijk naar details, naar de vorm van bladeren, de structuur van de bast en de gedaantewisseling tijdens de seizoenen. Bij de firma Esveld in Boskoop is een deel van de kwekerij beplant met volgroeide esdoorns en kunnen de klanten de bomen keuren en vergelijken. Er bestaat een esdoorn met een apart afschilferende bast, of met blaadjes die in de herfst geel of juist vlammend rood kleuren.

Wie niet zelf zijn handen vuil wil maken, kan natuurlijk een tuin laten aanleggen. Er bestaan hoveniersbedrijven die gespecialiseerd zijn in Japanse tuinen, en die ook attributen uit Japan importeren. Ook grote firma’s als Intratuin of Xotus (bij Delft) hebben zich inmiddels op de Oosterse spullen gestort, maar blijf kritisch.

Als de aanleg van de tuin voltooid is, wordt het tijd voor de meditatietest. Leg een zacht kussen op een beschutte plek, neem plaats, haal diep adem, ontspan en mediteer.