De prijs is acht euro per actief protesterende jongere

Crisis tussen parlement en president, volk op straat.

Maar let op: dit is niet zomaar een herhaling van de ‘revolutie’ van 2004.

Aanhangers van president Joestsjenko (gisteren, midden) in Kiev. Foto’s AFP, Reuters Pro-presidential demonstrators chant slogans to support his decree to dissolve parliament during a rally near the president's office in central Kiev, April 4, 2007. Prime Minister Viktor Yanukovich increased pressure on President Viktor Yushchenko on Wednesday, boycotting the campaign for a poll ordered by the leader aiming to restore his authority 2-1/2 years after the "Orange Revolution". REUTERS/Gleb Garanich (UKRAINE) REUTERS

Oranje Revolutie 2.0. Een nieuwe versie van de Oranje Revolutie, koppen de Russische kranten deze week.

Het heeft inderdaad een hoog déjà-vu gehalte allemaal. Een podium met twee enorme beeldschermen, huppelende zangeresjes, een vrolijke mensenmassa rond de vergulde engel van ‘onafhankelijk Oekraïne’. En een tentenkamp, uiteraard een tentenkamp.

Alleen: het is imitatie. De kleur oranje is ditmaal nergens te zien, de jongste bezetters van het Maidanplein in het centrum van Kiev steunen namelijk juist de schurk van weleer, Viktor Janoekovitsj. En ze vragen er nog geld voor ook, zo blijkt.

Eerst even terug naar 2004. Bij de presidentsverkiezingen destijds probeerde Janoekovitsj, gewezen gevangenisboef en op dat moment premier, via stembusfraude president te worden. Janoekovitsj stond, simpel gezegd, voor nauwe banden met Rusland, voor de gevestigde macht en voor het industriële oosten van Oekraïne.

Duizenden overwegend jonge demonstranten trotseerden vervolgens nachtenlang de winterkou in Kiev om hún kandidaat, Viktor Joestsjenko, alsnog de overwinning te bezorgen. Voormalig centraal-bankier en ex-premier Joestsjenko stond, even simpel gezegd, voor nauwere banden met NAVO en EU en voor hervormingen. Hij kreeg steun van de charismatische zakenvrouw Joelia Timosjenko. Zij viel met haar intrigerende vlechten des te meer op omdat Joestsjenko als gevolg van een vergiftiging een pokdalig gezicht had gekregen.

Helaas, toen de camera’s weg waren en de wittebroodsweken voorbij, viel het Oranje blok van Joesjtsjenko en Timosjenko uiteen. De economie haperde en de besluiteloze president Joesjtsjenko wist zijn coalitie niet bijeen te houden. Corruptieschandalen gingen gewoon door. De president moest na parlementsverkiezingen in 2006 zijn rivaal Janoekovitsj accepteren als premier van een nieuwe regering.

Het leek een kans om de kloof te dichten tussen het pro-westerse, ‘Oranje’ Westen van Oekraïne en het ‘Russische’ Oosten. ,,Geloof dat niet’’, waarschuwde indertijd analiste Viktoria Boetenko. ,,Je kent die mensen rond Janoekovitsj niet. Zij willen absolute macht en bulldozeren alles omver wat in de weg staat.’’

De recente geschiedenis geeft haar gelijk. Premier Janoekovitsj werkte dit jaar schijnbaar continu aan het ondergraven van de machtspositie van de president. Zo geeft de grondwet de president ruime bevoegdheden op het gebied van nationale veiligheid en buitenlands beleid: hij selecteert de ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken. Maar premier Janoekovitsj dwong eerst de pro-westerse minister van Buitenlandse Zaken tot aftreden door hem simpelweg niet in zijn kabinetsberaad toe te laten. Daarna blokkeerde hij de benoeming van diens opvolger. Bovendien bouwde premier Janoekovitsj zijn nauwe marge – 239 van de 450 parlementszetels – gestaag uit tot 260 zetels, volgens kwade tongen door gedeputeerden miljoenen smeergeld te betalen. Dit parlement staat al heel lang bekend als een corrupt moeras van zakenlui-politici die zich verkopen aan de hoogste bieder. Zijn einddoel lijkt 300 zetels, de tweederde meerderheid waarmee hij presidentiële veto’s ongedaan maakt.

Maar Janoekovitsj gaf de president zo wél een argument om het parlement te ontbinden. Het Constitutionele Hof mag nu uitmaken of de ontbinding van het parlement grondwettig is. Dat is intussen permanent in sessie en neemt het ene na het andere wetsartikel tegen de president aan. Een nieuwe impasse.

Of verkiezingen dat doorbreken? De meeste Oekraïeners zijn na vele verkiezingsrondes en eindeloos politiek gekibbel het stemmen meer dan beu en wensen alleen stabiliteit. Bovendien is het de vraag of nieuwe verkiezingen de verhoudingen wezenlijk veranderen. Het oosten en zuiden stemmen in grote meerderheid Janoekovitsj, het westen en centrum op president Joesjtsjenko en ex-premier Timosjenko. Dat zal zo blijven.

Twee weken kan het Constitutionele Hof wikken en wegen. De kemphanen kunnen intussen weinig anders dan elkaar intimideren met mensenmassa’s. Afgelopen weekeinde bracht ‘Oranje’ zeventigduizend man op de been voor een licht-en-geluidshow op het Maidanplein, nu is premier Janoekovitsj aan de beurt. Hij leerde een lesje in 2004 en sloeg gisternacht verrassend een tentenkamp op het Maidanplein op. Daar slaapt vandaag zijn aanhang uit de oostelijke kolen-en-staal regio’s, de Krim en Odessa. Honderden bussen en treinen hebben ze naar de hoofdstad gereden.

Mijnwerkers, studenten en bittere dorpsvrouwtjes met kruisen en iconen marcheren gedisciplineerd in strakke colonnes het Maidanplein op, achter rode of blauw-witte vlaggen. Daar luisteren ze naar dikbuikige sprekers die roepen dat ,,we geen katholieke fascisten wensen, maar een orthodox Oekraïne’’, en kijken ze naar bandjes die ruige ska spelen. De meesten verdwijnen al snel de stad in voor wat toerisme: van de dertigduizend betogers voor de premier is twee uur later nog geen tiende over.

En cynisme regeert. Bij toeval lunchen we in café Sjato naast een tafel ‘jeugdmoderators’ van Janoekovitsj’ Partij der Regio’s: Andrej, Vitali, Sasja en nog een Andrej. Midden op tafel ligt een glimmende stapel mobiele telefoons, elke twee minuten gaat er één af. Daaromheen staat een kring bierpullen. De jongelui komen uit Odessa, Loegansk of Charkov. ,,Hoeveel heb jij er dit keer? Ik heb 350 studenten van de technische hogeschool’’, zegt de één. ,,Ik 270, maar ze zijn heel gedisciplineerd.’’

Voor de cynici onder ons: de jongelui brachten in 2004 grotendeels dezelfde jongeren naar Kiev, toen voor Oranje. Nu verkopen ze hun jongeren aan de vijand en zijn ze bijeen om een prijs te bepalen voor hun nieuwe politieke bazen, of ‘bestellers’. Alles draait om geld: hoeveel daggeld per student, groepshoofd en baas? ,,Besteller Tolja van de Partij der Regio’s wil maar 45 hryvnia betalen en 250 hryvnia voor ons’’, zegt Andrej. ,,Besteller Pjotr betaalt 50’’, zegt Vitali. 50 hryvnia is ongeveer 8 euro.

,,Laten we eerlijk tegen elkaar zijn, één lijn trekken en vooraf betaling eisen,’’ stelt Sasja. ,,De bestellers moeten ons niet weer tegen elkaar uitspelen. Hij denkt dat de tijd rijp is om te dreigen naar huis terug te keren. ,,De politici zijn zenuwachtig, er waren vandaag niet genoeg mensen op de been.’’ De prijs, zo bepalen ze, wordt 50 hryvnia per actieve jongere. Een telefoon gaat over: een besteller. ,,Hoeveel? Ik heb tweehonderd jongeren, en ik wil 55 hryvnia van half tien tot vier uur,’’ probeert Andrej. ,,Vijftig? Laten we straks bellen.’’

Wat is er over van Oranje? Studentenbeweging Pora (Het is Tijd) heeft een kordon gelegd rond het presidentieel paleis in de Bankovastraat. Een dun rijtje agenten scheidt hen van de kompels, kozakken en dorpsbaboesjka’s.

Vindt hij dit geen rare gewaarwording, vragen we de baas van Pora. In 2004 bouwden dezelfde studenten een enorm tentenkamp, belegerden het presidentieel paleis, en waren de ziel van de Oranje Revolutie. Nu vormen ze een akelig dun lijntje om datzelfde presidentiële paleis te verdedigen. „Merk je het verschil in sfeer dan niet?”, zegt Sergej Bikov. „Wij kregen eten en tenten, maar echt geen daggeld. We waren spontaan en politiek bewogen, zíj zijn hooligans, huurlingen en misleide dorpelingen.”

Lees ook de verklaring van de president op Opinie: pagina 19