Wie wat mag, is smaak

Meindert Fennema, hoogleraar Migratie en Etnische Studies, maakt zich zorgen over het debat met Wilders. Waarom reageert iedereen emotioneel? Fennema schetste afgelopen zaterdag in NRC Handelsblad het archetype van wijsheid: beschaafd discussiëren, hoe afschuwelijk je tegenstander ook tiert. Dat Wilders tegen moslims ageert, mag niet uitmaken. „Als democraat moet je zeggen dat racisme is toegestaan, maar rassendiscriminatie niet.” Praten is één ding, handelen een ander. Maar Fennema is niet consequent. „Als justitie Theo van Gogh had vervolgd wegens zijn uitspraak over ‘geitenneukers’ dan was hij mogelijk niet vermoord. Maar nu zijn er helemaal geen grenzen meer. Je mag hier alles zeggen.”

In postverzuild Nederland weten we geen raad met de regels. In theorie heeft iedereen recht op dezelfde bescherming. In de praktijk domineert politieke smaak. Wilders mag alles zeggen, Van Gogh niet. Want Wilders is een outsider en dus ‘zielig’. Ook de kwestie ‘weigerambtenaren’ gaat over smaak. Er is een richtlijn gewetensbezwaren, geen wet. Wie verdient bescherming? De homo’s die door een vertegenwoordiger van de staat afgewezen worden? Of de ambtenaar die gedwongen wordt zijn diepste morele overtuiging af te leggen? Gewetensbezwaarden zijn er in alle soorten en maten. Soms weigeren zij een huwelijk tussen twee mannen of vrouwen uit te voeren. Soms weigeren zij illegalen te deporteren. Naar gelang je smaak, kies je partij.

In de discussie wordt gewezen op onze pragmatische traditie: een andere ambtenaar doet de homodiensten of euthanasieverzoeken. Als we dat willen handhaven, is er geen plaats voor vaag gescherm met de grondwet. Want gewetensbezwaren, aldus de richtlijn, gelden niet voor racisten. Mensen mogen wel weigeren uit walging voor andermans seksuele voorkeur, maar niet omdat iemands huidskleur hen niet aanstaat. Dat is geen grondwettelijk gefundeerd onderscheid. Homo-emancipatie is maatschappelijk minder geaccepteerd dan rassengelijkheid. Homo’s moeten dus meer slikken als het om gewetensbezwaren gaat. Als je pragmatisch wilt zijn, wees daar dan eerlijk over.

Merel Boers

Historicus en freelance journalist