‘Uw roman is mislukt, mislukt!’

Lang is er niet zoveel rumoer geweest overeen roman als over Lucifer van Connie Palmen. Gisteren verdedigde ze zich voor een onrustige zaal. „U moet er niet doorheen kakelen.”

Als een duiveltje zo tevreden oogde Connie Palmen gisteravond in De Balie in Amsterdam, waar zij haar roman Lucifer stoïcijns verdedigde in een rumoerige zaal. „Wat u in verwarring brengt is de aard van mijn spel”, citeerde Palmen de Rolling Stones met een vileine glimlach rond de lippen. „Verwarring zaaien is conform de aard van Lucifer.”

Het is lang geleden dat een Nederlandse roman zoveel stof deed opwaaien als Lucifer. Palmens zesde roman is geïnspireerd op het leven van de componist Peter Schat (1937-2003) en de dood van zijn vrouw Marina Schapers, die in 1981 in Griekenland verongelukte. Verschillende stemmen in de pers beschuldigden Palmen van ‘karaktermoord’ op Schat, die onder de naam Lucas Loos de diabolische hoofdrol in de roman speelt. In het boek wordt door verschillende karakters gesuggereerd dat er opzet in het spel was bij de dood van Schapers (Clara Wevers in de roman).

Bijna anderhalf uur gebruikte Palmen om tijdens het door de Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam georganiseerde programma de ontstaansgeschiedenis van haar roman te schetsen. Mephisto van Klaus Mann, Dr. Faustus van diens vader Thomas Mann en natuurlijk Lucifer van Joost van den Vondel waren de inspiratiebronnen voor haar eigen verhaal over een gevallen engel. De literaire kritiek had daar weinig oog voor gehad: „Niemand heeft mijn roman vergeleken met Vondels tragedie. Dat kan ik alleen maar verklaren uit de onbekendheid van de Nederlandse critici met hun eigen literatuur.”

Ze hekelde de ‘moralistische kritiek’ van onder anderen Stephan Sanders (in Vrij Nederland) die haar verweet karaktermoord op Schat te plegen. Volgens Palmen wil die haar het vermengen van feit en fictie verbieden, terwijl dat volgens haar juist ‘de kern van de roman’ is. Ze constateerde dat het juist de critici waren die Peter Schat hadden gekoppeld aan de term ‘moordenaar’. „Dat heb ik zelfs over mijn karakter Lucas Loos niet gezegd.”

Palmen deed weinig moeite om te verhullen dat de verontwaardiging die de roman heeft opgeroepen, haar bedoeling was. Dat het weekblad Privé op de cover had gezet dat ‘een huisvriend’ van Koningin Beatrix wellicht een moord had gepleegd vond ze geen ongelukkig bijverschijnsel van de roman. „Dat is deels veroorzaakt door de roman”, zei ze na de pauze tegen presentator Hans Goedkoop, „Vilein zou ik zeggen: bedoeld.”

Tijdens het tweede deel van de avond liep de temperatuur op – en de spanning ook. Een deel van het publiek morde bij elk antwoord van Palmen, maar slechts een enkeling interrumpeerde. Dat gebeurde wel met grote felheid. Een dame schoot kwaad uit haar stoel en richtte de microfoon op Palmen in plaats hem voor haar mond te houden. Palmen: „Alle geweren zijn op u gericht.” Ze had geen vraag, maar een verwijt: een echte kunstenaar zou zich niet moeten bezig houden met geroddel, laat staan tevreden zijn met een cover van Privé. Ook haar vriendinnen mengden zich in de aanval. Palmen heeft mensen, vrienden van Schat, gekwetst met haar roman, luidt nu het verwijt. Goedkoop herformuleerde en riep de VN-columns van Sanders, een goede vriend van Schat, in herinnering. Zijn liefde wordt gekwetst, volgens Goedkoop. Palmens antwoord was simpel: „Liefde laat zich niet zo makkelijk kwetsen.” Goedkoop: „Wat is dat dan voor reactie?” Palmen: „Dat is een inspiratiebron voor vier columns.” Ondertussen waren de dames vanuit de zaal gaan roepen: „Uw roman is mislukt, mislukt!” Palmen: „U moet niet zo kakelen, mevrouw.”

Zo werd, althans in Palmens visie, het aanwezige publiek onderdeel van een kunstwerk dat gaat over de verhalen die mensen over elkaar vertellen. Koren op de molen van de auteur, die met deze avond ‘de schone en angstaanjagende kracht van het woord’ andermaal heeft bewezen.

Palmens lezing verschijnt vrijdag in de bijlage Boeken en op www.nrc.nl/boekenblog