Een nieuwe oranjerevolutie zonder oranje

In het centrum van de Oekraïense hoofdstad Kiev zijn tiendui-zenden demonstranten bijeen

om de pro-Russische premier Janoekovitsj te steunen in zijn machtsstrijd met de pro-westerse president Joesjtsjenko.

Demonstratie op het Maidanplein in Kiev, dit keer niet van het pro-westerse ‘Oranje-kamp’, maar het pro-Russische rood-blauwe kamp. Foto Oleg Klimov REGIONS PARTY AND COMMUNIST PARTY START DEMONSTRATION ON THE CENTER CITY (MAIDAN AREA) AGAINTS TO THE NEW ELECTION. KIEV. UKRAINE. 4/04/2007 FOR THE ARTICLE BY COEN VAN ZWOL. PHOTO BY OLEG KLIMOV NRC

Coen van Zwol

Maidan 2.0. Een nieuwe Oranje Revolutie, dat kopten begin deze week de Russische kranten. Het heeft inderdaad een hoog déjà-vu gehalte. Alleen is de kleur oranje nergens te zien.

De jongste bezetters van het Maidanplein marcheren in strakke colonnes het plein op, met rode of blauw-witte vlaggen. Honderden treinen en bussen hebben vandaag tienduizenden communisten, socialisten, arbeiders, mijnwerkers en dorpelingen uit het oosten van Oekraïne in de hoofdstad afgezet.

Vannacht begon de bouw van een tentenkamp op de Maidan, tweeënhalf jaar geleden het hart van de Oranje Revolutie. Ze komen regering en parlement beschermen tegen president en oppositie. En ze blijven totdat de president zijn decreet om het parlement te ontbinden intrekt. Dat zeggen ze althans.

Sommigen kampeerden afgelopen zomer ook al in het park voor het parlement, toen de Oranje-coalitie uiteen viel en hun leider Viktor Janoekovitsj premier werd. De man die in 2004 door massale stembusfraude president probeerde te worden, heeft nu opnieuw zijn aanhang naar de hoofdstad geroepen. Ze komen uit de oostenlijke kolen-en-staal bolwerken Donetsk en Loegansk, uit de Krim en Odessa.

„We blijven hier tot de eindzege”, zegt een scholier uit de regio Tsjernisov vastberaden. Hij gelooft in Janoekovitsj, en krijgt van diens ‘Partij der Regio’s’ bovendien zakgeld. „Na de speeches gaan we de stad verkennen. En vanavond krijgen wij ook een tent”, zegt hij enthousiast.

Maandag ontbond president Viktor Joesjtsjenko het parlement en schreef hij voor 27 mei verkiezingen uit. Het parlement weigert zich te laten ontbinden. Het Constitutionele Hof is nu aan zet.

De oekaze van de president beëindigt tien maanden van permanente machtsstrijd. Hij werd afgelopen zomer tot cohabitation met zijn aartsrivaal Janoekovitsj gedwongen toen de socialisten van de huidige parlementsvoorzitter Moroz naar hem overliepen. Zo kreeg Janoekovitsj ‘Partij der Regio’s’ net genoeg zetels om een ‘Anti-Crisiscoaltie’ te vormen. Na lang touwtrekken bereikten de president en de premier een akkoord om de macht te verdelen. Hun pact leek een kans de diepe kloof te dichten na de Oranje Revolutie tussen het ‘Poolse’ westen van de Oekraïne en het ‘Russische’ oosten. „Geloof dat maar niet”, zei indertijd analiste Victoria Boetenko. „De mensen rond Janoekovitsj willen absolute macht en bulldozeren alles omver wat ze in de weg staat.”

De recente geschiedenis geeft haar gelijk: premier en president regeerden niet, maar streden slechts om de macht. Zo geeft de grondwet de president ruime bevoegdheden op het gebied van nationale veiligheid en buitenlands beleid, hij kiest de ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken. Maar premier Janoekovitsj dwong eerst de pro-westerse minister van Buitenlandse Zaken, Tarasjoek, tot aftreden door hem simpelweg niet in zijn kabinetsberaad toe te laten. Daarna blokkeerde hij benoeming van diens opvolger.

Bovendien bouwde de premier zijn flinterdunne coalitie – 239 van de 450 zetels – gestaag uit tot 260 zetels, volgens velen door gedeputeerden van de presidentiële partij ‘Ons Oekraïne’ om te kopen. Zijn einddoel lijkt 300 zetels, de tweederde meerderheid waarmee je presidentiële veto’s ongedaan maakt. Janoekovitsj gaf de president zo ook een argument om het parlement te ontbinden. Want juist om de oude corruptie in het parlement tegen te gaan – voorheen een moeras van zakenlui-politici die zich verkochten aan de hoogste bieder – verliest een parlementariër die tussentijds van partij wisselt zijn zetel.

De president wil nu nieuwe verkiezingen om de impasse te doorbreken, maar het is zeer de vraag of het iets verandert. Het oosten en zuiden stemmen Janoekovitsj, het westen en midden ‘oranje’, ofwel president Joesjtsjenko en ex-premier Timosjenko. Dat zal ook ditmaal zo zijn.

Tot het Constitutionele Hof heeft gesproken, kunnen de partijen elkaar slechts intimideren met toespraken en mensenmassa’s. Oranje bracht afgelopen weekeinde 70.000 man op Maidan bijeen, het woord is nu aan het oosten. Dit is geen revolutie of contra-revolutie, vindt Igor Gogitsj, hoofd van het tentenkamp. „In orthodoxe termen is dit wat wij een ‘vetsje’, waar het volk de macht zijn mening laat horen.” Op het podium neemt een forsgebouwde parlementariër het woord. „Wij willen geen katholieke fascisten! Wij eisen een orthodox Oekraïne!”