Een ferme minister

Minister van der Hoeven (economische zaken, CDA) laat zich van haar doortastende kant zien als zij een besluit neemt tot splitsing van de energiebedrijven in een publiek en een privaat gedeelte. Tijdens een gesprek met de Tweede Kamer heeft zij gisteren de meerderheid van de Kamerleden een aangename verrassing bezorgd door een dergelijk besluit aan te kondigen.

De minister en de Kamermeerderheid hebben gelijk met hun wens tot splitsing. Door het monopolie van de elektriciteits- en gasnetten apart te zetten en in publieke handen te houden, kan de overheid de beste en de goedkoopste dienstverlening van private en publieke energieleveranciers aan de klanten garanderen. Alle andere constructies leiden tot ongewenste machtsconcentraties en tot onnodig hoge prijzen voor de consument.

Sinds de publieke energiebedrijven meer vrijheid hebben gekregen van de overheid zijn de Nederlandse energietarieven flink gestegen, ondanks onafhankelijk toezicht. Omdat de energiebedrijven concurrenten moeten toelaten op hun eigen netten, zijn zij rechter in eigen zaak. Een toezichthouder kan daar moeilijk de vinger achter krijgen. De Tweede Kamer had vorig jaar al een wet tot afsplitsing van het energienet aangenomen maar de Eerste Kamer stak daar na een heftige lobby van de energiebedrijven met een motie een stokje voor. De splitsing ging niet door. Als de energiebedrijven hun ondernemingslust binnen de perken zouden houden, in publieke handen zouden blijven en niet in het buitenland zouden investeren, konden ze hun energienetten behouden.

Nu blijkt dat energiebedrijven de grenzen van die voorwaarden opzoeken door voornemens tot fusies en investeringen in het buitenland. Het bezit van de netten draagt bij aan de kredietwaardigheid die nodig is om te expanderen. Op zich is er niets tegen ondernemingslust maar dat mag niet op kosten van klanten en belastingbetalers. Dan is het geen ondernemen meer, maar subsidiëren met onzeker winstperspectief. De energiebedrijven zijn nog wel in publieke handen maar door de gekozen vennootschapsstructuur zijn ze nauwelijks verantwoording schuldig aan de vele provincies en gemeenten met aandelen. De energiebedrijven groeien uit hun publieke pak. Essent en Nuon hebben al een fusie aangekondigd waardoor ze bijna twee derde van alle huishoudens in handen krijgen. Door deze concentratie verliezen de vele eigenaren en klanten nog meer macht.

Volgens de tekst van de motie van de Eerste Kamer tot opschorting van splitsing moet Van der Hoeven nog vragen aan de Dienst uitvoering en toezicht energie (DTE) of de energiebedrijven zich aan de beperkende voorwaarden hebben gehouden. Dat moet slechts een formaliteit zijn. Een toezichthouder voor energietarieven hoort zo’n belangrijke politieke beslissing over de energievoorziening op de lange termijn niet te nemen. Die valt onder de verantwoordelijkheid van de minister, en het is te prijzen dat zij van plan is die te nemen. Dat schept duidelijkheid. De macht van de consument is het grootst als de energienetten publiek bezit blijven, waar alle energieleveranciers tegen publiek vastgestelde gebruikstarieven op kunnen concurreren.