Achterstallig onderhoud bij fiscus

De Belastingdienst krijgt van vele kanten kritiek. De dienst kan nieuwe taken nog niet goed uitvoeren. „Een aantal werkprocessen is niet als ordelijk en beheerst te kenschetsen.”

Jan Kees de Jager, staatssecretaris van Belastingen (CDA), krijgt in zijn eerste weken als bewindsman van meerdere kanten klachten over de Belastingdienst. Eerst kwam de Nationale Ombudsman met kritiek, vorige week de Algemene Rekenkamer en afgelopen week nog drong de Tweede Kamer aan op een soepele hantering van 1 april als uiterste inleverdatum voor de belastingaangifte.

De Kamer had klachten gekregen over knelpunten bij de Belastingtelefoon en de bereikbaarheid van inspecteurs. Door stakingen van de ambtenaren bij de Belastingdienst, automatiseringsproblemen en lastige kwesties zoals de ‘bijleenregeling’ konden belastingplichtigen in tijdnood zijn gekomen met het invullen van hun aangifte. De Jager was de Kamer snel ter wille, hij verschoof de uiterste inlevertermijn naar 6 april.

Maar ook de Belastingdienst zelf stak opmerkelijk genoeg de hand in eigen boezem, in het Beleidsverslag 2006. „Onze dienst kampt op een aantal plaatsen met problemen”, luidde de eerste zin daarvan. In het slotwoord schreef Jenny Thunnissen, de directeur-generaal van de Belastingdienst: „De te grote belasting heeft geleid tot omstandigheden die maken dat een aantal werkprocessen niet als ordelijk en beheerst te kenschetsen is.”

Het probleem is de omvorming van de Belastingdienst van een loket dat geld int naar een loket dat ook geld verdeelt. De Dienst Toeslagen, die deel uitmaakt van de Belastingdienst, verstrekt sinds vorig jaar de inkomensafhankelijke woon-, zorg- en kindertoeslagen. Dit is het ideaal van het CDA. Toenmalig staatssecretaris van Belastingen Joop Wijn (CDA) zei hierover: „De Belastingdienst wordt de dienst van het inkomen. We innen tegenwoordig niet alleen meer belastingen, we zijn ook het loket voor inkomensafhankelijke regelingen geworden.”

Wijn was trots op de invoering van de toeslagen en veegde kritische opmerkingen over problemen bij de invoering van tafel. Nu blijkt dat er toen al ernstige problemen waren met de automatisering. „De invoering van de huur- en zorgtoeslag is niet gelopen zoals gepland”, aldus het Beleidsverslag 2006. En: „Ons toeslagensysteem is nog instabiel.”

Wijn etaleerde vaker zijn grote politieke behendigheid om kritische geluiden te smoren. Toen het hogere kader van de Belastingdienst vorig jaar in opstand dreigde te komen tegen de toegenomen werkdruk en waarschuwde voor de automatiseringsproblemen, pareerde de staatssecretaris het ongenoegen door op een persconferentie het einde van de personeelsstop aan te kondigen. Er mocht zelfs weer personeel geworven worden voor de Belastingdienst.

Maar daarmee waren de problemen niet uit de wereld. Afgelopen week zei Saskia Stuiveling, de president van de Rekenkamer: „De Belastingdienst was veel te optimistisch over een vlekkeloze invoering.” Stuiveling had het over de inning van werknemerspremies, die de Belastingdienst in 2005 van de uitkeringsinstantie UWV overnam. De Rekenkamer had gewaarschuwd voor de risico’s van die operatie, maar de Belastingdienst negeerde dat. Nu stelde Stuiveling vast: „De belofte dat het in 2006 goed zou draaien is tot heden niet waargemaakt. Er is geen geweldige risico-inschatting geweest.”

De Rekenkamer heeft ook kritiek op de wijze waarop de Belastingdienst zware fiscale fraude afhandelt. Er is, aldus het jaarverslag van de Rekenkamer, sprake van een „blinde vlek” bij de fiscus: „Men kent de omvang van de zware fiscale fraude niet en er is geen openbaarheid over de wijze waarop aangepakte fraude wordt afgehandeld. Men heeft geen zicht op het geheel en geen zicht op de afloop”, zei Stuiveling in een toelichting op het jaarverslag.

De nieuwe staatssecretaris van Belastingen, De Jager, krijgt dus het een en ander aan achterstallig onderhoud te verwerken. Er is inmiddels een omvangrijk project ‘complexiteitsreductie automatisering’ in gang gezet om de computerprocessen van de Belastingdienst in de komende 5 à 10 jaar te stroomlijnen. Een voordeel van De Jager is dat hij afkomstig is uit de IT-sector. Een nadeel is dat hij geen politieke ervaring heeft. Die zal hij hard nodig hebben om toekomstige tegenslagen bij de Belastingdienst in de Kamer te kunnen uitleggen.