Wat de PvdA-spindoctors niet lukte, lukt deze man wel

De Wouter-tapes en het boek ‘Verloren slag’ roepen vragen op over de adviseurs van PvdA-leider Wouter Bos.

Daar heeft het CDA geen last van. Dankzij Jack de Vries.

Dit artikel over Jack de Vries is gebaseerd op gesprekken met parlementaire journalisten, met politici en met andere ‘Haagse bronnen’. Soms citeerbaar, soms off-the-record. Want zo werkt het in Den Haag. Je hebt elkaar weer nodig, zeker iemand als Jack de Vries, die de laatste jaren de belangrijkste man achter de schermen bij het CDA was – als campagneleider en als politiek adviseur van premier Jan Peter Balkenende.

Jack de Vries twijfelde. Moest hij wel of niet meewerken aan dit artikel? Als mediastrateeg weet hij dat je nooit in het brandpunt van de belangstelling moet komen. Toen De Vries merkte dat er over hem werd rondgebeld, was hij toch bereid om een kopje koffie te drinken.

De Vries was voorlichter van de CDA-fractie in de Tweede Kamer, woordvoerder van de partijleider, medeopsteller van het verkiezingsprogramma, campagneleider bij verkiezingen en politiek adviseur van premier Balkenende. Hij doet als spindoctor dus de branding van het CDA.

Maar zijn rol gaat verder. Hij had invloed op belangrijke beslissingen die het CDA en de minister-president namen. De absolute vertrouweling van Balkenende, wordt over hem gezegd. Het zeventiende kabinetslid. Dat het CDA voor de Tweede Kamerverkiezingen ineens afstand nam van het hervormingsbeleid en inzette op ‘zekerheden’: Jack de Vries had er een belangrijke stem in. De drie pijlers van het verkiezingsprogramma ‘welvaart, zekerheid en respect’: Jack de Vries was er de medebedenker van. Dat het CDA bij de verkiezingen een defensieve campagne voerde: vooral een beslissing van Jack de Vries.

Hij bedacht in de loop van de campagne voor de dagelijkse CDA-persconferentie het onderdeel ‘draaipunt van de dag’: waar was PvdA-lijsttrekker Wouter Bos nu weer van mening veranderd? Er was kritiek op deze harde aanpak, maar het werkte wel. Wouter Bos kreeg steeds meer het imago van ‘draaikont’ en Balkenende van ‘daadkrachtig en betrouwbaar’. Doekle Terpstra, prominent CDA’er en oud-CNV-voorzitter: „Ik vind dat het CDA toen op de rand van integriteit balanceerde. Maar de partij heeft het verzilverd. Dat kun je voor een groot deel op het conto van Jack schrijven.”

Het afgelopen jaar stond Jack de Vries als campagneleider op de loonlijst van het CDA. Voor drie verkiezingen: de gemeenteraden (maart 2006), de Tweede Kamer (november 2006) en de Provinciale Staten (maart 2007). Sinds gisteren is hij terug op Algemene Zaken. Jack de Vries gaat meewerken aan het 100-dagenplan van het kabinet. Wat hij daarna gaat doen is onbekend.

Twee weken geleden gaf Jack de Vries in Leiden een gastcollege. Hij vertelde hoe hij de campagne had ingericht op een indeling van de bevolking door onderzoeksbureau Motivaction. Dat het CDA vooral kon winnen bij de ‘moderne burgerij’ – een grote groep mensen die geen krant leest en veel naar RTL 4 kijkt. Dus zorgde De Vries dat Balkenende in RTL Boulevard kwam. „Een risico. Maar we hadden behoorlijke invloed op de uitzending. Dat maakte het risico aanvaardbaar.”

De Vries vertelde ook dat hij de verkiezingen strak geleid had. Dat alle relevante CDA’ers elke dag via de Blackberry te horen kregen wat de partijlijn voor die dag was. En dat hij voor de verkiezingen een bijeenkomst had georganiseerd met oud-CDA-bewindslieden. Want die moet je er bij betrekken. Dat werkte: er was niemand die in de media kritiek uitte. Hoe anders ging dat bij de PvdA: oud-minister Margreeth de Boer en oud-senator Joop van den Bergh verschenen onverwachts in het tv-programma Buitenhof met kritiek op de campagne.

„Van alle pr-mensen in Den Haag vind ik hem verreweg het meest competent”, zegt tv-presentator Paul Witteman, die bij debatten geregeld met hem te maken had. „Jack is gewoon een heel slimme jongen”, zegt zijn RTL-collega Frits Wester. Op het Binnenhof gaat ook een minder vleiende beschrijving rond: Jack het Lek. De geestelijk vader daarvan zou VVD’er Johan Remkes zijn. Die beschuldigde De Vries van lekken toen De Telegraaf schreef dat CDA-minister Piet Hein Donner verantwoordelijk zou worden voor de terrorismebestrijding – een politieke nederlaag voor Remkes.

Cruciaal in zijn carrière was de leiderschapscrisis bij het CDA in 2001. De Vries was sinds 1997 woordvoerder van de fractievoorzitter/partijleider: eerst van Enneüs Heerma en na diens overlijden vanaf 1998 van Jaap De Hoop Scheffer. Die kwam in conflict met partijvoorzitter Marnix van Rij over de CDA-koers. Aan het einde van de crisis vertrokken Van Rij én De Hoop Scheffer. Jack de Vries stapte ook op, want hij vond zichzelf geen neutrale speler in dit conflict: hij was loyaal aan De Hoop Scheffer. Zijn carrière bij het CDA leek ten einde. Maar juist zijn vertrek leverde hem binnen de partij veel krediet op. Balkenende werd de lijsttrekker en begreep dat hij de ervaren woordvoerder goed kon gebruiken.

De Vries leerde in zijn beginjaren als woordvoerder dat het lastig sleutelen was aan het imago van een politicus. Dus moest Balkenende blijven zoals hij was. Natuurlijk wel mediatraining, en een beetje een mooi pak. Maar verder niks.

In 2002 werd Balkenende premier. De Vries ging mee naar Algemene Zaken, als zijn politiek adviseur. Want de Zeeuw en de Fries hadden een innige relatie opgebouwd. Ze bellen elkaar elke avond voor het slapengaan, zo gaat het rond op het Binnenhof. Ze werden met hun vrouwen en kinderen gesignaleerd op een Haags terras. Wie toegang heeft tot De Vries heeft toegang tot Balkenende. Doekle Terpstra: „Je kunt je afvragen of Jack de Vries genoeg distantie bewaart. Hij is regisseur en adviseur tegelijk.”

Volgens Rendert Algra, in de vorige kabinetsperiode Kamerlid, noemen zijn CDA-collega’s De Vries „machtiger dan een minister”. Maar hoe groot zijn invloed de afgelopen jaren op beslissende momenten werkelijk was, dat weten maar twee personen.