Op z’n Spaans

De overnamestrijd rond het Spaanse energieconcern Endesa, een van de langste in Europa, is in een anticlimax geëindigd. De bieders zullen de boedel onderling verdelen.

Beleggers in Frankfurt die het bod te hoog vonden reageerden vanmorgen met een forse koersstijging voor Eon. Foto Bloomberg Chimneys at a gas fired power station seen in Sant Adria del Besos, Spain, Thursday, July 1, 2004. Spain will distribute emission rights to companies on the basis of their pollution levels during the 2000-2002 period, a position that had been favored by power companies Endesa SA and Union Fenosa SA. Photographer: Xabier Mikel Laburu/Bloomberg News. BLOOMBERG NEWS

Uitgerekend in de paasweek, waarin heel Spanje in processie de straat optrekt om de lijdensweg van Christus te gedenken en nederig boete te doen, werd de strijd gestaakt. Eon-voorman Wulf Bernotat maakte het einde van zijn eigen kruisweg bekend door energieconcern Endesa aan zijn concurrerende bieders te laten. Het boetedoen was gisteren weggelegd voor Manuel Conthe, die enkele uren daarvoor zijn aftreden als voorzitter van de Spaanse beurstoezichthouder bekendmaakte.

Met Conthes dramatische aftreden verdwijnt de man van het toneel die veel kritiek over zich heen had gekregen voor zijn optreden in de slag om het voormalige Spaanse staatsbedrijf. Maar uiteindelijk was hij het geweest die als enige met harde hand het Italiaanse staatsenergiebedrijf Enel en de Spaanse holding Acciona had willen bestraffen voor het bod dat zij achter de rug van Eon hadden bekonkeld. Zijn politieke beschermheren lieten hem vallen. Conthe hield de eer aan zichzelf.

De overname van Endesa zal de geschiedenis ingaan als een lijdensweg van ondoorzichtige akkoordjes, schimmige toepassing van de regelgeving, bemoeizuchtige politici en een stroom aan juridische procedures onder leiding van een haperend beurstoezicht. Met als droevige conclusie, zeggen analisten, dat een transparante markt voor grensoverschrijdende fusies binnen de Europese Unie een illusie is. Zeker in een sector die door de nationale politiek als een strategisch landsbelang wordt aangemerkt.

„Je moet hier sterke zenuwen hebben en diepe geldzakken”, zegt Erik Kavelaars, directeur van het in Madrid gevestigde durfkapitaalbedrijf IVC, over de hele affaire.

Vorig jaar februari, toen het Duitse energieconcern Eon besloot een bod op Endesa te doen, zag het strijdperk er overzichtelijk uit. Er liep (sinds september 2005) een vijandig bod door het Catalaanse energiebedrijf Gas Natural. Eon bood zo’n 30 procent meer. Voor Eon was Endesa een ideaal opstapje voor de energiemarkt in het zuiden van Europa en Latijns-Amerika.

De socialistische regering van Zapatero zag in de overname door Gas Natural een stap tot de vorming van een groot Spaans energiebedrijf, dat internationaal mee zou tellen. Met het bod van het Duitse Eon zag de Spaanse regering deze ambitie bedreigd. De Nationale Commissie voor Energiezaken stelde prompt een aantal strenge voorwaarden aan de overname door Eon: het merk Endesa zou gedurende vijf jaar verplicht gehandhaafd moeten worden, de verkoop van een aantal activa was verboden en het verbruik van Spaanse kolen voor de elektriciteitscentrales verplicht. Onderwijl vertraagde de opeenstapeling van goedkeuringen, juridische procedures en besluiten van de beurscommissie de biedingsprocedure.

‘De hele gang van zaken was van meet af aan een kwestie waarin de politiek op ondoorzichtige manier haar invloed liet gelden”, zegt Arturo Rojas, leidend analist bij de Spaanse groep Analistas Financieros Internacionales. Niet dat het volgens hem trouwens veel anders was gelopen op de afgeschermde energiemarkten van Duitsland, Frankrijk of Italië.

De inmenging van de Spaanse staat irriteerde van meet af aan eurocommissaris Kroes (Mededinging). Brussel gaf Eon het groene licht voor de overname, Madrid zat Eon op alle mogelijke manieren dwars.

Eind september vorig jaar rook het Spaanse bedrijf Acciona, in handen van de Spaanse familie Entrecanales, zijn kans om tussen de vechtende partijen een stevig aandeel van 10 procent in Endesa te kopen. José Manuel Entrecanales staat bekend als een geslepen zakenman uit de stal van de katholieke Opus Dei-beweging. Acciona is met zijn energiedivisie Spanjes koploper in windenergieparken. Een samenvoeging met deze activiteiten bij Endesa kende zo zijn logica. En als het niet lukte lag er – gezien de vasthoudendheid van Eon – vermoedelijk een leuke speculatiewinst in het verschiet. Eon stapte tevergeefs naar de rechter, in de VS dit maal, om de aandelenkoop door Acciona ongedaan te maken.

Op de laatste dag van januari 2007, meer dan een jaar en vier maanden na zijn vijandige bod te hebben uitgebracht, gooide Gas Natural mokkend de handdoek in de ring: het werd de Catalanen te duur. De regering-Zapatero stond plots met lege handen. De Duitsers leken, bij gebrek aan tegenbod, op een comfortabele eindsprint af te gaan.

Eind februari kwam de Spaanse premier Zapatero met zijn Italiaanse ambtsgenoot Prodi bijeen op het eiland Ibiza. „Investeringen over en weer” waren het onderwerp van gesprek geweest, zo verklaarden de bewindslieden. Dat bleek op 1 maart toen plotseling het Italiaanse staatsenergiebedrijf Enel bekendmaakte in Endesa te investeren. Pas anderhalve week geleden maakten Enel en Acciona bekend een bod op Endesa te willen uitbrengen. „Het is moeilijk te geloven dat Enel en Acciona het niet al eerder op een akkoordje hadden gegooid”, zo verwoordt Arturo Rojas het algemene wantrouwen in de financiële wereld. „In de VS hadden ze zoiets wel uit hun hoofd gelaten wegens de sancties.”

Mocht er in het geheim een deal worden gesloten hangende het bod van Eon? De onderling verdeelde Spaanse beurscommissie nam snel een besluit dat volgens velen de kool en de geit spaarde: een nieuw bod mocht pas worden gedaan over een half jaar als het bod van Eon mocht stranden. Met als gevolg dat Enel en Acciona alvast lieten weten 41 euro te willen bieden, 1 euro meer dan Eon. De Duitsers eisten sancties bij de Spaanse rechter tegen dit ‘spookbod’. Tevergeefs. Ze dreigden de Spaanse staat aan te klagen. De juridische gevechten stapelden zich op. Enel en Acciona vroegen op hun beurt de rechter het moratorium op hun bod op te heffen. Spanje werd intussen door Brussel voor het gerecht gedaagd wegens de overnamevoorwaarden die waren gesteld aan Eon.

Met het akkoord van gisteren wordt het stil op de rechtbank. Eon laat Endesa met rust, precies zoals de Spaanse regering dit het liefste ziet. Maar van de vorming van een groot Spaans energiebedrijf is geen sprake. Endesa verliest een flinke hap van zijn activa. Acciona krijgt de eerste drie jaar de zeggenschap, Enel moet het grootste deel van het geld inbrengen: het lijkt een recept voor nieuwe onrust.

„Na alle overheidsinterventie kan je concluderen dat het resultaat weinig doordacht is”, concludeert analist Arturo Rojas. „De rechtsonzekerheid, de interventie van de overheid en het gebrek aan openbaarheid: dit is slecht voor het imago van Spanje”, meent IVC-directeur Kavelaars. „De gang van zaken rond Endesa is voor buitenlanders met belangstelling voor Spaanse bedrijven niet geruststellend”, zegt Rojas. Vooral in Angelsaksische kring wordt geklaagd: terwijl Spaanse bedrijven de afgelopen jaren inkopen deden in Europa, hield Spanje de deur zo veel mogelijk dicht. Buitenlandse biedingen zijn reeds uitgebracht op luchtvaartmaatschappij Iberia en het tabaksbedrijf Altadis. Met Endesa in het achterhoofd weten overnemers waaraan ze beginnen.

Beleggers in Frankfurt die het bod op Endesa altijd al te hoog vonden reageerden opgetogen: de koers van Eon steeg vanmorgen met 6,5 procent.