Drentelen, omdraaien, kijken, sjokken en scoren

dvd

Zidane. Un portrait du 21ème siècle. Universal Pictures

****-

Nr. 14, Johan Cruijff Universal Pictures

****-

De eerste voetbalscène van de film Nr. 14, Johan Cruijff (Maarten de Vos, 1973) toont ons de sterspeler in een bewust onoverzichtelijk gekadreerd shot. De camera houdt Cruijff in het oog, niet het hele veld. We zien hem drentelen, omdraaien, kijken, sjokken. Een paar tegenstanders lopen schijnbaar achteloos van hem weg, tot hij zich omdraait, de bal aanneemt die als een trouwe hond op hem af is gekomen, en scoort. Briljant gespeeld, briljant gefilmd.

In de Franse film Zidane, un portrait du 21ème siècle, blijft de camera continu, dat wil zeggen de werkelijke tijd van twee voetbalhelften lang, op Zinedine Zidane gericht. De Franse superster speelde op dat moment voor Real Madrid speelde – niet zijn beste tijd. De documentaire van Douglas Gordon en Philippe Parreno is opgenomen door zeventien camera’s, sommige met film in de cassette, de andere digitaal. Samengebald in een brutale montage – niet bang voor klappen in beeld en geluid – levert het een beeld op van een geweldige voetballer in een middelmatige wedstrijd, zoals hij er honderden moet hebben gespeeld in zijn leven.

Er is nogal veel ophef gemaakt over het feit dat je de zweetdruppels van Zidane kunt zien. Misschien is dat bijna tastbare detail zo naar voren gehaald omdat de echte kwaliteit van de film zo ongrijpbaar is, namelijk het concept ervan. Zidane ligt dichter tegen de conceptuele kunst aan dan tegen wat wij doorgaans onder documentaire verstaan. De consequentie waarmee het portret wordt geschetst, maakt het bijzonder. Het is een doorsneewedstrijd, Zidane is zelden aan de bal. Als hij aan de bal is, doet hij er meestal iets goeds mee, maar nooit iets spectaculairs – laat staan dat hij aan het eind van de tweede helft een magistrale kopstoot uitdeelt. Het is geen aaneenschakeling van heldendaden, zoals Nr. 14.

Wat we hier zien en wat ons fascineert, zijn de eigenaardigheden van de held. De manier waarop hij de punten van zijn kicksen op het gras laat stuiteren als hij wegsjokt. Het telkens heen en weer lopen als er weer een aanval wordt geblazen of juist wordt onderbroken. En inderdaad die zweetdruppels.