De granaat die Haagse telefoons deed rinkelen

Een aanslag op het functioneren van de rechtstaat, noemde minister Hirsch Ballin de aanslag op de rechtbank in Osdorp. Een batterij aan crisisdiensten ging zondagnacht aan het werk.

Aanslag op ‘de bunker’, van boven naar beneden: helikopter boven Osdorp. Foto’s NRC Handelsblad, Maurice Boyer Politie-helikopter boven de Bunker Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 070402 Boyer, Maurice

Op maandagochtend drie uur wordt Amsterdam-Osdorp opgeschrikt door twee explosies. Een aanslag op de ‘bunker’, de speciale zwaar beveiligde rechtszaal van de Amsterdamse rechtbank, waar later die ochtend het proces plaats zou vinden tegen Willem Holleeder en een aantal andere verdachten. Een aanslag, zo bleek later, met een rocket propelled grenade (RPG), een anti-tankwapen van Oost-Europese makelij. Waarschijnlijk blaast de eerste granaat het rolluik van de eerste verdieping op, de verdieping boven de zittingszaal. Een tweede granaat zeilt ook naar binnen, maar komt niet tot ontploffing. Advocatenkamer, perskamer en de zittingszaal blijven ongeschonden.

De aanslag wordt gesignaleerd door een inbraaksignaleringssysteem dat in verbinding staat met de meldkamer van de rechtbank op de Parnassusweg. Zo bereikt het nieuws ook snel de meldkamer van de politie. Korpschef Bernard Welten en hoofdofficier van justitie Leo de Wit zijn snel aanwezig op de ‘plaats delict’.

In de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) is hoofdverdachte Willem Holleeder inmiddels wakker en in afwachting van zijn transport naar Amsterdam. Verantwoordelijk voor dat transport is het Bijzondere Bijstandsteam (BOT) van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Normaal gesproken krijgen verdachten een geblindeerde skibril op en worden ze met hoge snelheid naar de bestemming gereden. Het transport wordt uitgesteld.

Ook het transport van alle andere gedetineerde verdachten wordt na de aanslag meteen stilgelegd. Volgens advocaat Ronald van der Horst wordt zijn cliënt Senol T. in het huis van bewaring geïsoleerd van andere verdachten. Blijkbaar wordt op dat moment niets uitgesloten. Ook niet dat het leven van de verdachten mogelijk in gevaar is.

Inmiddels zijn ook de landelijke diensten, verantwoordelijk voor terreur- of calamiteitenbestrijding, gealarmeerd. Het regionaal informatieknooppunt van de Amsterdamse politie heeft dan het Expertisecentrum Risico- en Crisismanagement van het ministerie van Binnenlandse Zaken geïnformeerd en stelt het Nationaal CrisisCentrum (NCC) van het ministerie op de hoogte. Dat centrum is verantwoordelijk voor bestuurlijke besluitvorming bij crises en incidenten met landelijke uitstraling en was inmiddels al op de hoogte gesteld door medewerkers van het Nationaal Coördinatiecentrum Terrorismebestrijding (NCTb) van het ministerie van Justitie.

De voorzitter van het landelijke College van procureurs-generaal, Harm Brouwer, stelt om kwart over vier verantwoordelijk minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) op de hoogte die daarna betrokken blijft bij de besluitvorming over de vraag of het strafproces al dan niet kan doorgaan. Het Nationaal CrisisCentrum besluit al snel dat de aanslag vooral een lokale aangelegenheid betreft die door de lokale justitieautoriteiten zou moeten worden afgehandeld. Er is daarom geen noodzaak om minister van Binnenlandse Zaken Ter Horst te bellen. Die verneemt het nieuws later uit de media.

Inmiddels speelt in de getroffen bunker de vraag of het proces enkele uren later wel door kan gaan. De technische recherche heeft de schade inmiddels in kaart gebracht. Dat onderzoek maakt onder meer duidelijk dat de explosieven waarschijnlijk vanuit een auto zijn afgevuurd. De politie treft op de Osdorperban glas van een autoruit aan. Blijkbaar hielden de daders geen rekening met de schokgolf die aan de achterkant van de lanceerbuis van de RPG ontstaat.

Maar de zittingszaal en andere noodzakelijke ruimtes zijn ongeschonden en het risico van nog een aanslag wordt als nihil ingeschat. De voorzitter van de rechtbank in Haarlem besluit, na consultatie van de politie, hoofdofficier van justitie De Wit én minister Hirsch Ballin, vlak voor zeven uur om de zitting door te laten gaan in de bunker. Hirsch Ballin zou de explosies later voor het NOS-journaal omschrijven als ‘een aanslag op het functioneren van de rechtstaat’.

Rond negen uur, als advocaten, verdachten op vrije voeten en de pers op de trappen van de rechtbank staan te wachten voor de sluis die toegang biedt tot de rechtbank, melden zich nieuwe politiemannen. Het zijn de mannen van de technische recherche. Met moeite wurmen ze zich met hun koffers vol apparatuur door de wachtenden. In de rechtbank begint het lange wachten. De rechtbank is op dat moment in besloten zitting aan het werk om het bezwaar tegen de dagvaarding te behandelen van Maike D., de voormalige vriendin van Holleeder. Meteen daarna valt het besluit om de zitting alsnog te verplaatsen naar de rechtbank op de Parnassusweg in Amsterdam-Zuid. Om veiligheidsredenen, zo wordt meegedeeld.

Om half twee geeft de Amsterdamse persofficier van justitie Hanneke Festen uitsluitsel op de trap voor de ingang van de rechtbank. Er was een niet ontploft explosief gevonden op de eerste verdieping – waarschijnlijk de tweede RPG-granaat. Niet dat er gevaar dreigde, lichtte een woordvoerder van het landelijk parket later toe. „Maar we wilden niet dat we midden in de zitting opgeschrikt zouden worden door een klap op de verdieping daarboven.” Verantwoordelijk kapitein Theo Neijenhuis van het Explosieven Opruimings Commando laat zich niet uit over eventuele risico’s. „Die risico-inschatting maken wij niet. Wij verlenen assistentie, het gebouw is ontruimd, ik denk dat ik verder niet veel hoef uit te leggen.”

De zitting op de Parnassusweg verloopt ’s middags rustig. Aan het einde van de dag, als het bijna donker wordt, ligt de bunker er verlaten en ontdaan van alle drukte bij. Geen politie te zien.

Met medewerking van Steven Derix, Jan Meeus en Jos Verlaan