Stuk Alex van Warmerdam verdient genadige kritiek

Pierre Bokma en Ariane Schluter Foto Ben van Duin Duin, Ben van

Toneel: Wees ons genadig van Alex van Warmerdam, door Mexicaanse Hond. Gezien 30/3 Stadsschouwburg, Amsterdam. Tournee t/m 15 juni. Info: 020-6060600 en www.orkater.nl.

Zij speelt in Wees ons genadig de muze van drie kunstenaars, maar Ariane Schluter speelt vooral de genadeloze recensent van die drie mannen; zij slaat ze om de oren met bloemrijke scheldkritieken. Hoewel het publiek de besproken kunst niet te zien of te horen krijgt, ben je geneigd haar te geloven. Totdat de stemming omslaat, en de mannen zich ineens gebroederlijk tegen haar keren. Is zij niet gewoon een waardeloze muze?

Met Wees ons genadig schreef Alex van Warmerdam voor het eerst sinds Onnozele kinderen (1986) een toneelstuk dat over kunst gaat. Anders dan zijn andere werk laat het zich makkelijk duiden.

De vrouw die alleen van mannen kan houden als zij iets uitzonderlijks presteren, is een raak archetype. De schilder, de dichter en de componist kun je zien als afsplitsingen van multikunstenaar Van Warmerdam. Hoe zij op de muze reageren, staat voor de verschillende manieren waarop een kunstenaar op zijn publiek reageert. De schilder (Pierre Bokma) levert zich volledig over aan de smaak van het publiek, en laat zich vernederen door afkeuring. Dichter (Aat Ceelen) schrijft een gedicht van Nijhoff over, omdat hij denkt dat men alleen het bekende wil. De componist (Stefaan Degand) is de onafhankelijke kunstenaar, die zich niets aantrekt van de muze en pal staat voor zijn prelude.

Van Warmerdam goot deze gedachte in een eenvoudige vertelling met sprookjeselementen: de jonkvrouw die drie ridders op de proef stelt. De met klare lijn getekende personages zwerven door een lege, gure wereld; de muze in helder groene rok, de mannen in dezelfde donkere pakken. Hun dialogen zijn kaal, direct en zeer geestig. De harde toon, de hoekige timing; nieuwkomer Stefaan Degand beheerst de Warmerdamstijl even goed als oudgedienden Schluter, Ceelen en Bokma. Wees ons genadig is door zijn simpele verhaal een kleine voorstelling, zonder mooie spanningsboog of duidelijk einde. Het is een schets die te klein is voor een avondvullende voorstelling in de schouwburg.

Maar goed, als ik iets ander had gezeten, iets anders had gegeten, als ik iemand anders was geweest, dan was dit oordeel heel anders geweest. Zoveel toont deze voorstelling over kunst en kritiek wel aan. Voor de veiligheid stond bij de première, vrijdag in Amsterdam, een bord bij de ingang: „Wees ons genadig, Pers.”