Moeder aller kibboetsen is kapitalistisch

De bijna honderd jaar oude modelkibboets Degania Aleph heeft het socialisme ingeruild voor kapitalisme.

„Het laatste hoofdstuk van een historisch fenomeen.”

De eerste ooievaars dalen boven het Meer van Tiberias in de richting van de noorderlijker gelegen ‘vogelrestaurants’ in de Hulavallei, jong gras bedekt de Hoogvlakte van Golan en in het dal ontluiken de bloesems. Het leven in Degania Aleph, ‘de moeder aller kibboetsen’ in Israël, lijkt zijn verstilde, pastorale gang te gaan. Niets wijst erop dat de 320 leden van de bijna honderd jaar oude collectieve gemeenschap pas een ingrijpende, sommigen zeggen zelfs dramatische, beslissing hebben genomen. Bijna onopgemerkt is het socalistische Degania-model, geroemd en veelvuldig nagebootst, ingeruild voor het kapitalisme.

„Ook wij hebben ons moeten aanpassen aan de nieuwe wereld. Het is niet plezierig dat te moeten toegeven, maar de privatiseerders en de kapitalisten hebben gewonnen”, zegt emeritus professor Yehezkel Dar, lid van de kibboets. En: „We hebben dit besluit genomen, omdat we bang zijn voor een crisis die leidt tot de ondergang van deze gemeenschap. We moeten veranderen om in stand te blijven.”

Het aantal kibboetsen kalft al jaren af, maar het besluit van Degania Aleph aan de zuidelijke rand van het meer wordt beschouwd als een bijzonder moment. Opgericht in 1909 door Roemeense immigranten („wij, Hebreeuwse werkers willen exploiteren noch geëxploiteerd worden”) gold Degania Aleph als een socialistische modelkibboets, waar principes als gelijkheid, vrijheid en democratie in praktijk werden gebracht. Hier woonde en werkte een van de ideologen van de zionistische arbeidersbeweging, A.D. Gordon.

Tot voor kort dachten de bewoners de privatisering van de Israëlische economie te kunnen weerstaan. Het denken over afschaffing van het oude model begon overigens al na de val van de Berlijnse Muur. Maar dit soort beslissingen neem je natuurlijk niet in een oogwenk. De leden van Degania Aleph beseffen dat de tijd nu gunstig is. De Israëlische economie groeit spectaculair en de kibboetsfabriek loopt uitstekend.

De grond van de boerderij, de kippenfokkerij, de boomgaarden en bananenplantage zijn miljoenen waard. Maar de exploitatie wordt door het wegvallen van goedkope Palestijnse arbeidskrachten en de globalisering van de fruitmarkten steeds duurder. Tijd dus om dat alles te verzilveren en de oude dag van de kibboetsleden veilig te stellen. De fabriek zal overleven, maar de boerderij en boomgaarden zullen geleidelijk aan verkocht worden aan ontwikkelaars van toeristische projecten.

Na „het einde van ons utopia” (Dar) gaan de leden voor hun eigen maaltijden zorgen, kopen ze hun huizen en hun wasmachines zelf en gaan ze beschikken over eigen bank- en spaarrekeningen. De secretaris van de kibboets mag zich sinds kort voorzitter van de raad van bestuur noemen, want de kibboets is een gewone onderneming geworden. De privatisering van de kibboetsen – er wonen nog slechts 120.000 Israëliërs in collectieve gemeenschappen – wordt gestimuleerd door de succesvolle beursgang van voormalige kibboetsen als Kfar Azza en Shamir. De bewoners van die kibboetsen zwemmen in het geld en kunnen beschikken over schitterende voorzieningen en oudedagsregelingen. Shamir Optics is genoteerd op de Nasdaq en Wall Street, Kfar Azza en andere op de stijgende Beurs van Tel Aviv.

Volgens Calev Ben David, columnist en vrijwilliger in Degania Aleph, wordt nu „het laatste hoofdstuk van een historisch fenomeen geschreven”. Dat is goed te merken in de boekwinkels en de bioscoop. Voor het niet meer kan, zetten kibboetsleden persoonlijke herinneringen op papier. Er is sprake van een golf aan geschiedenis- en dagboeken.

De jongere leden van Deganiah Aleph en de tientallen gewezen kibboetsen in het grensgebied met Libanon hebben nu geen tijd om veel te lezen of naar de film te gaan. Het is volgende week Pesach, het joodse paasfeest, en alle bed and breakfasts, hotels en campings zijn al uitverkocht. Een hotel op een geprivatiseerde kibboets organiseert fiets- en wandeltochten langs ‘ het front met Hezbollah’, nu lieflijk gebied met grazend vee. De uitkijkpost van Misgav Am, een kibboets bij Metula, is ten behoeve van de toeristen, die de verlaten Hezbollahstellingen ook weleens willen zien, opnieuw in de verf gezet.

Kibboetshotels in Israël:www.kibbutz.co.il