Een dwarsdoorsnede van de onderwereld

Kan justitie met het proces-Holleeder verder komen dan alleen de afpersingszaak? Veel zal afhangen van verschillende verklaringen van getuigen uit het criminele milieu.

De politie is bezig met sporenoderzoek bij de door een of meer explosies beschadigde rechtbankbunker in Amsterdam-Osdorp. (Foto FBF) 020407 AMSTERDAM Maandagochtend vroeg is de zwaar beveiligde rechtbank De Bunker in Amsterdam-Osdorp, beschadigd door één of meerdere explosies. Dit meldt een woordvoerder van de politie vanochtend. Bij de explosies aan de Zuidermolenweg, zouden meerdere rolluiken en ruiten van het justitiële pand zijn beschadigd. De explosies vonden plaats rond drie uur vannacht. De politie heeft het pand in de wijde omgeving afgezet voor sporenonderzoek. Vandaag is het proces tegen Holleeder, die wordt beschuldigd van afpersing en het leiding geven aan een criminele organisatie. Holleeder staat terecht van onder anderen afpersing en moord op de vastgoedmagnaat FOTO: Sporenonderzoek rond de zwaarbeveiligde rechtbank. Op de 1e etage is door een explosie, vermoedelijk een granaat, het rolluik van de gevel geblazen. Een aantal ramen is ook gesneuveld. In 1 raam zit een gat ter grootte van ca. 4 cm. FOTOGRAFIE: FBF.NL NAAMSVERMELDING COPYRIGHT FOTO: FBF.NL DE BRUINLAAN 26 1427 AH AMSTELHOEK BELANGRIJK-GEVOLGEN BIJ PLAATSING VAN FBF.NL FOTO'S EN TEKST IN MEDIA OF ANDERS ZIJN VOOR EIGEN AANSPRAKELIJKHEID. SITE www.fbf.nl EMAIL fotografie@fbf.nl FRANK VAN DEN BERG GSM 06-53339633 ERWIN HERMANNS GSM 06-15042208 FBF.NL FOTOGRAFIE

De zaak tegen Willem Holleeder draait om afpersing van vier vastgoedhandelaren. Maar op de achtergrond spelen veel meer aspecten mee en het valt dan ook niet uit te sluiten dat de rechtszaak een katalysator zal blijken te zijn. Na de moord op vastgoedmagnaat Willem Endstra heeft justitie zo veel arrestaties verricht en zo veel mensen uit het criminele milieu aan de praat gekregen, dat de zaak-Holleeder wel eens een doorbraak kan worden in de pogingen om greep te krijgen op de Amsterdamse onderwereld.

Maar de zaak, waarin naar verwachting in juni vonnis wordt gewezen, begint dus met de afpersing van de vier vastgoedhandelaren. Simpel ligt de aanklacht niet: twee van hen, Rolf Friedlander en John Wijsmuller, ontkennen door Holleeder en de zijnen te zijn bedreigd. De andere twee, Willem Endstra en Kees Houtman, zijn vermoord.

Maar Endstra heeft voor zijn dood wel in het geheim uitgebreid gesproken met de Amsterdamse politie over zijn contacten met Holleeder en andere onderwereldfiguren. Die verklaringen zijn de basis van het strafrechtelijk onderzoek dat de officieren van justitie Koos Plooy en Saskia de Vries aan de Haarlemse rechtbank zullen presenteren. De centrale vraag daarbij is hoe betrouwbaar die verklaringen van Endstra zijn.

Holleeders visie is duidelijk. Niet ik, maar Endstra was een van de grootste criminelen in de Amsterdamse onderwereld. Dit weekend werd bekend dat Holleeders raadsman nieuwe getuigen wil opvoeren die deze stelling moeten onderbouwen. Het Openbaar Ministerie (OM) bestrijdt niet dat Endstra mogelijk betrokken is geweest bij criminele activiteiten. Maar daarmee zijn zijn verklaringen nog niet onwaar, is de redenering.

De moord op Willem Endstra op 17 mei 2004 is om meerdere redenen een keerpunt in de geschiedenis van georganiseerde misdaad in Nederland. Endstra was, ondanks zijn inmiddels uitgebreid beschreven banden met de onderwereld, een geslaagd zakenman die tot vlak voor zijn dood contacten had met grote financiële instellingen en de overheid zelf. Zijn dood was aanleiding voor twee zware strafrechtelijke onderzoeken. Naast de moord op Endstra werd er ook een onderzoek gestart naar afpersing in het vastgoed en onopgeloste liquidaties in de onderwereld.

Dit zogenaamde ‘Kolbak-onderzoek’, waarvan in het vanochtend begonnen proces deel één (over de afpersing) wordt gepresenteerd, is eigenlijk een dwarsdoorsnede van al het feitenmateriaal dat de afgelopen jaren tegen de Amsterdamse onderwereld is verzameld. Met dank aan Willem Endstra, die in 2003 onder zodanig grote druk stond van zijn vermoedelijke afpersers dat hij op de achterbank van zijn gepantserde BMW alles vertelde wat de politie altijd al had willen vragen over de kopstukken van de Amsterdamse penose. Endstra heeft, zoals zijn officieuze biograaf Harry Lensink het in een boek beeldend formuleert, heel even ‘het licht aan gedaan’ in de onderwereld. Dat heeft zijn uitwerking niet gemist. Na Endstra gingen er meer mensen praten.

Dat leidde in de herfst van 2005 tot zoveel onrust in ‘ het milieu’ dat er binnen drie dagen drie mensen werden vermoord: onderwereldadvocaat Evert Hingst, crimineel kopstuk en oud kompaan van Holleeder John Mieremet en de van de hasjhandel naar het vastgoed overgestapte zakenman Kees Houtman. De drie hadden één ding gemeen: ze wisten allemaal dingen over de activiteiten van Willem Holleeder.

Die reeks moorden leidden tot nóg meer onrust. Met name in de kring rond Kees Houtman, een veteraan uit het Amsterdamse milieu die zich er bijna aan had ontworsteld, vonden justitie en politie een aantal gewillige getuigen. Een van hen is Thomas van der Bijl, een oude vertrouweling van de Heinekenontvoerder, die Cor van Hout en Willem Holleeder hielp ontsnappen en een deel van het losgeld begroef in een bos in Parijs. Van der Bijl is Van Hout en Holleeder al die jaren trouw gebleven, maar na de moord op zijn vriend Houtman besluit hij om anoniem te getuigen tegen zijn oude baas en zijn positie in de onderwereld. Van der Bijl, zelf ook bedreigd door Holleeder, verbergt tegenover de politie zijn woede niet. „Het is een hele irritante man die Holleeder”, zegt Van der Bijl. „Je kent hem niet meer terug, het is een beest geworden. Hitler was een hond en hij had zijn zoon kunnen zijn.”

Net als Endstra overleeft Van der Bijl het niet. Hij wordt in april 2006 voor zijn café De Hallen in Amsterdam-West, een ontmoetingsplaats van de onderwereld, doodgeschoten.

Die moord is een tegenslag voor het OM dat een waardevolle getuige verliest. Wel wordt de schutter gevonden, die bekent en zijn opdrachtgevers aanwijst. Dat zijn Fred R. en Jesse R. Of zij in opdracht van Holleeder handelden, is onduidelijk. Gaan Fred R. en Jesse R. daarover verklaren? Ze kunnen natuurlijk ook hun kennis van de onderwereld te gelde maken en in ruil voor strafvermindering opteren voor een rol als kroongetuige.

Maar als ze dat willen, moeten ze opschieten. Inmiddels zitten er ook drie verdachten van de moord op Endstra achter de tralies en worden er ook in andere liquidatie-onderzoeken vorderingen gemaakt. Ook deze personen kunnen wellicht interessante informatie verstrekken over de rol van Holleeder of andere zaken uit het criminele milieu. Vanuit dat perspectief is het misschien wat vroeg om de zaak tegen Willem Holleeder die vandaag van start gaat, neer te zetten als het proces van de eeuw. Wellicht is het een opmaat voor nog meer onopgeloste episodes uit de wereld van de zware criminaliteit in de hoofdstad.