Bang voor de provocaties van Sarkozy

Nicolas Sarkozy domineert de campagne voor de Franse presidentsverkiezingen. Maar zijn optreden boezemt veel ook kiezers angst in. Dat biedt kansen voor zijn opponenten.

Parijs, 2 april. - Nicolas Sarkozy heeft gekozen. Veiligheid is door hem uitgeroepen tot het hoofdthema in de Franse presidentsverkiezingen over drie weken, zei hij dit weekeinde. Samen met werk, immigratie en nationale identiteit dan. Zo gaat het in deze campagne, die in de tweede ronde op 6 mei een nieuwe hoofdrolspeler in de Europese politiek zal opleveren. Tot die tijd zijn de kanshebbers verwikkeld in een race met wisselende dagkoersen.

In 2002 gold veiligheid als het onderscheidende thema, waarop de centrum-linkse kandidaat Jospin zich vastliep en de extreem-rechtse kandidaat Le Pen de tweede ronde haalde. Dit jaar is de onvrede onder de bevolking over criminaliteit en geweld nog minstens even groot, maar het is onduidelijk of de favoriet op rechts, Sarkozy, daarvan kan profiteren.

Dat bleek vorige week. Op maandag kreeg Sarkozy de handen vrij om het offensief te openen. Hij trad af als minister van Binnenlandse Zaken, de post waar hij sinds 2002 populair was geworden met een harde aanpak van criminaliteit. Zolang hij daar zat, riskeerde hij met deze thema’s de kritiek te versterken op zijn ‘dubbelfunctie’ als kandidaat en minister. Bovendien is zijn succes omstreden. De criminaliteitscijfers zijn weliswaar gedaald, maar het geweld tegen personen is toegenomen.

Een dag na Sarkozy’s aftreden braken op het Gare du Nord in Parijs gevechten uit. Eerst kwamen reizigers in opstand tegen politieagenten die een zwartrijder arresteerden – hardhandig volgens omstanders. Een paar uur later arriveerde een honderdtal relschoppers. De grootschalige rellen in de voorsteden van najaar 2005 kwamen prompt weer in de herinnering.

Kandidaat Sarkozy, die de volgende dag toevallig op het Gare du Nord moest zijn, sprak schande van het verzet tegen de politie. „Frankrijk is het enige land ter wereld waar het niet normaal wordt gevonden als een zwartrijder wordt gearresteerd”, meende hij.

De linkse kandidaten wezen Sarkozy onmiddellijk aan als medeschuldige aan de botsing. Hij zou een klimaat van maatschappelijke confrontatie geschapen hebben. De centrum-linkse kandidaat Ségolène Royal sprak van een „vertrouwensbreuk tussen de nationale politie en de burgers” en verweet Sarkozy de Fransen „tegen elkaar op te zetten”. Sarkozy beschuldigde links op zijn beurt van laksheid.

Ook in dit stadium van de campagne bewees Sarkozy zijn dominantie. Hij bepaalt hoe thema’s aan de orde komen en scoort in opiniepeilingen vervolgens het hoogst als het gaat om populariteit en geloofwaardigheid. Zelfs Le Pen lijkt minder indruk te maken op kiezers die zich zorgen maken over zaken als het bewaken van de nationale identiteit en het aanpakken van immigratie.

Maar Sarkozy’s succes heeft ook een keerzijde. Onderzoek na onderzoek blijkt dat hij bij meer dan de helft van de kiezers toenemende ongerustheid wekt. Juist omdat hij zo fel en gulzig optreedt. En omdat hij elk maatschappelijk probleem in verband lijkt te brengen met zijn ambitie, zijn lijdensweg, zijn strijd – kortom, met zichzelf. Sarkozy wekt de indruk zich niet te kunnen matigen. Voor veel Fransen zijn de rellen in de banlieue in 2005 verbonden met eerdere provocaties van Sarkozy.

De andere kandidaten lijken zich te realiseren dat hun kans ligt in de weerstand die de favoriet oproept. Zo krijgt Royal veel kritiek op haar kwakkelende campagne, worstelt ze met haar partijtop, is ze niet in staat de agenda te domineren en dreigde ze een paar weken geleden zelfs ingehaald te worden door centrumpoliticus François Bayrou, die in de peilingen profiteerde van haar problemen.

Maar als anti-Sarkozy-kandidaat weet Royal juist bij velen vertrouwen te wekken. Haar verhaal is op het zijne toegesneden: tegenover Sarkozy profileert zij zich als ferm maar gematigd. Ook zij praat over orde, maar wel „rechtvaardige orde”. Dit weekeinde zei ze dat Sarkozy’s felle woordkeuzes „niets goeds over zijn persoonlijke identiteit” voorspellen.

Sarkozy kent zijn zwakke plek. Vanmorgen opende hij daarom een nieuw offensief. In een persconferentie lichtte hij een ‘Brief aan de Fransen’ toe, die vanaf vandaag te koop is (oplage 8 miljoen exemplaren). Het is een herlancering van zijn al langer bekende verkiezingsprogramma. Belofte: in de verkiezingsstrijd verdeel ik wel, maar daarna zal ik u verenigingen. Titel: Ensemble – Samen.