Pizzabestelling

„Ongedurig, wispelturig en iets te hebberig, zonder behoorlijk verstand van zaken te hebben.” Dit is geen uitspraak van een ondernemer over een ontslagen personeelslid, maar dit is ‘de consument’ in de beleving van Ombudsman Verzekeringen Jan Wolter Wabeke in het jaarverslag 2006 van zijn Klachteninstituut Verzekeringen (www.klachteninstituut.nl).

En ja, hij heeft gelijk, al is zijn vermanende toon onterecht. Hebzucht is geen typische consumenteneigenschap. Elk wezen heeft het in zich, vooral verkopers. Dat is wetenschappelijk bewezen door de Amerikaanse hersenonderzoeker Brian Knutson, die het effect van beleggingsbeslissingen op onze hersenen heeft geregistreerd.

„Niets beïnvloedt ons brein zo sterk als geld”, schrijft Knutson, „zelfs niet het tonen van naakte lichamen of lijken.” Dit maakt financiële aanbieders, die dag en nacht met geld bezig zijn, bevattelijker voor het hebzuchtvirus dan de consument, die ook nog andere interesses heeft.

Het is erger: geldbedrijven máken consumenten hebberig. Verkopen is niets anders dan hebzucht opwekken. Daar is een hele trukendoos voor. Een dure belegging raak je kwijt door rendementen te suggereren van twee cijfers vóór de komma, een pensioenverzekering slijt je door een gelukkig stel te filmen bij hun luxe strandvilla.

En de huizenhandel hou je in beweging door een televisieprogramma te sponsoren waarin blije dertigers hun droomhuis kopen met een maximale hypotheek. De consument die dat bekijkt, is alleen maar een mens: begerig gaat hij voor de bijl.

Behalve hebberig vindt de Ombudsman u onwetend. En alweer heeft hij helemaal gelijk. Voor een test van De Nederlandsche Bank met acht doodnormale vragen over aandelen, obligaties, huizenprijzen en beleggen, haalde vorig jaar slechts 6 procent van de ondervraagden een tien. Toch kiezen Nederlanders voor beleggingsproducten, levensverzekeringen en hypotheken alsof het om een pizzabestelling gaat.

„Onbegrijpelijk”, noemt Wabeke het „dat consumenten voor een nieuwe badkamer of auto zestien showrooms aflopen, maar een verzekeringsproduct dat in een essentiële levensbehoefte moet voorzien aan de keukentafel afnemen, na een kort gesprekje en door een formulier in te vullen.”

Maar hier zit de Ombudsman ernaast. Dit is niet onbegrijpelijk, maar volstrekt logisch. De geldadviseur is een rasverkoper. Komt zo’n man met buikpijn bij de dokter, dan verlaat hij de spreekkamer geheel genezen, terwijl zijn arts ontredderd achterblijft met een aanvullende hypotheek, een pensioenspaarplan, een stukje vanilleplantage in Zuid-Amerika en buikpijn. De Wet Productenaansprakelijkheid biedt hiervoor helaas geen medicijn. Met een financiële klacht moet je naar een geschillencommissie (zie www.kifid.nl) of met veel kunst- en vliegwerk naar de rechter.

Ontwijk die lijdensweg. Er zijn twee manieren. Wie geldzaken leuk vindt, kan zich via uitgaven van consumentenorganisaties en boeken wapenen met financiële kennis. Gooi elke geldfolder ongezien in de prullenbak. Mijdt elk gesprek met bekenden over beleggingen of vermogen. Sluit ogen en oren bij elke financiële reclamespot. En ga nooit naar bijeenkomsten van aanbieders met een gratis luxe lunch, ook niet in een duur hotel. Hoewel, gratis? Dat is een oneindig rendement.