Oer-Matthäus bij Bachvereniging

Concert: Ned. Bachvereniging o.l.v. Richard Egarr m.m.v. Gerd Türk, Bas Ramselaar, Marina Christina Kiehr, Wilke te Brummelstoete, Andrew Tortise, Giles Underwood. Gehoord: 30/3 Grote Kerk Naarden. Tournee t/m 7/4. Inl.: www.bachvereniging.nl

Voor het eerst brengt de Nederlandse Bachvereniging de oerversie van de Matthäus Passion, zoals Bach die waarschijnlijk in 1727 en zeker in 1729 heeft uitgevoerd in de Thomaskirche in Leipzig. In 1736 kwam de definitieve versie tot stand, nergens ter wereld zo vaak uitgevoerd als in Nederland.

Het interessante van de oerversie, die de Brit Richard Egarr nu dirigeert, is dat die een blik gunt in Bachs componeerwerkplaats. Zelfs de ijverige Bach kon zo’n omvangrijk en complex werk als de Matthäus niet in één keer componeren.

De verschillen tussen de eerste en de definitieve versie zijn relatief klein. Het opvallendste is dat deel I oorspronkelijk werd afgesloten met het koraal Jesum lass ich nicht von mir, later vervangen door het veel grotere O Mensch bewein dein Sünde gross, origineel de opening van de Johannes Passion. Bach deed al aan kopiëren en plakken.

Het aparte jongenskoor in deel I ontbreekt, Bach werkte trouwens uitsluitend met jongens. Veel versieringsnootjes in aria’s waren er nog niet gecomponeerd en de gamba klinkt hier ook niet. Het opvallendste is de aria Komm süsses Kreuz, elegant begeleid op de theorbe en zacht-zoetelijk gezongen door Giles Underwood.

Egarr compenseert het ontbreken van Bachs latere toevoegingen met een vaak erg levendige uitvoering, hoewel zijn eigen klavecimbelspel nauwelijks hoorbaar is. De bezetting met 30 zangers voor koren en solisten en met 28 musici is klein en zorgt voor veel transparantie. Maar de koralen klinken wel erg snel, licht en terloops.

Als geheel is deze uitvoering wat steviger dan de mini-Matthäus die Jos van Veldhoven vorig jaar presenteerde. Er wordt door de solisten goed gezongen. Gerd Türk als een vaak uitzonderlijk expressieve Evangelist en Bas Ramselaar als een Christus met veel pathos zorgen voor de mooiste en gedenkwaardigste momenten.