De pizzakoerier wacht op betaling

Maandag staat Willem Holleeder terecht voor afpersing van wijlen Willem Endstra. Via deze vastgoedmagnaat werd hij mede-eigenaar van een gebouw op Schiphol. ‘En hoe zit het met het Kurhaus?’

Donderdagavond 29 april 2004 parkeert vastgoedbaron Willem Endstra zijn gepantserde donkerblauwe BMW voor een snackbar aan het Houterend in Stein. In dit Limburgse dorp, gelegen aan de A2 ten noorden van Maastricht, woont de advocaat van de bekende Amsterdamse crimineel John Mieremet.

De anders zo stoïcijnse Endstra is onzeker, merkt zijn juridisch adviseur Bram Zeegers, die naast hem in de auto zit. De vastgoedmiljonair leeft al maanden onder hoogspanning. Hij wordt afgeperst door Willem Holleeder en John Mieremet. Tientallen miljoenen heeft hij moeten betalen, anders zou hij worden doodgeschoten, weet Zeegers. Maar nog is het niet genoeg.

Voordat Endstra samen met Zeegers uit Amsterdam vertrok, heeft hij een ontmoeting gehad met Holleeder. In de portiek van zijn kantoor aan de Apollolaan sprak hij kort met de Heinekenontvoerder, die zijn zwarte scooter met kenteken ZOG-247 voor de deur had gezet en zijn helm ophield. Na twee, drie minuten vertrok Holleeder weer.

Op het kantoor van Endstra zijn ze wel gewend aan deze korte bezoekjes. Holleeder staat bij Endstra’s personeel bekend als de pizzakoerier. Wat zijn personeel niet weet, is dat Holleeder tijdens deze korte bezoekjes vaak keiharde financiële eisen stelt aan Endstra, met deadlines en betalingsinstructies. Ook die middag voor Koninginnedag, als in Amsterdam-Zuid de eerste plekjes voor de vrijmarkt al bezet zijn en de straten langzaam oranje kleuren, krijgt Endstra een ultimatum voorgeschoteld. Holleeder wil binnen zes maanden drie miljoen zien.

Dat hij een half jaar de tijd heeft om Holleeder te betalen, komt Endstra goed uit. De vastgoedbaron moet John Mieremet namelijk diezelfde dag nog voor drie miljoen euro aan financiële garanties afgeven. Endstra hoopt dat als hij zijn afspraken aan de beide heren nakomt, hij verlost zal zijn van de twee criminelen die hem al sinds 2002 in de tang hebben.

De wanhopige Endstra moet dus weer betalen. Daarom staat zijn auto nu geparkeerd voor de deur van Mieremets advocaat in Stein. Want de miljoenen die Holleeder en Mieremet willen hebben, worden niet contant geleverd in grote sporttassen. Nee, dat gaat professioneel. Advocaten handelen de juridische details af.

„Zullen we die aandelen niet gewoon bij die advocaat in de brievenbus gooien”, suggereert Endstra in de stilstaande BMW aan zijn adviseur en vriend Bram Zeegers. „Nee, Wim”, zegt Zeegers, terwijl hij met een dossier onder zijn arm uit de auto stapt. „Ik lul je er wel uit.” Zeegers belt tegen negen uur ’s avonds aan bij het kantoor van André Beckers, de advocaat van Mieremet. Na wat oppervlakkige beleefdheden komen de twee snel tot zaken.

Directeur

Zeegers overhandigt Beckers een map met een kopie van de aandelen aan toonder van Alison Worldwide Ltd en Carpe Diem SA, twee bedrijven die zijn gevestigd op de Britse Maagdeneilanden. Beckers wil weten waarom hij niet de originele aandelen krijgt. „Ik word binnenkort benoemd tot directeur van deze bedrijven en dan krijgt u de originele stukken”, antwoordt Zeegers. Aandelen aan toonder komen zelden meer voor, maar zijn voor sommige doeleinden bijzonder handig. Je kunt een bedrijf verkopen zonder formele overdrachtsakte of een ander papieren spoor, door simpelweg de toonderaandelen aan een ander te geven. De toonder van de aandelen is de rechtmatige bezitter. Aan kopieën heb je echter niets.

„En hoe zit het met het Kurhaus?”, vraagt Beckers vervolgens aan Zeegers. Endstra’s juridisch adviseur weet van niks, maar begrijpt plots waarom de anders zo koele Endstra al de hele avond zo onzeker is en het gesprek met Beckers probeerde te ontlopen.

John Mieremet wil zeker zijn dat hij zijn miljoenen van Endstra krijgt, desnoods in de vorm van aandelen in het Kurhaus, het monumentale hotel aan de boulevard van Scheveningen dat Endstra een paar maanden daarvoor samen met vier Israëlische zakenmannen voor circa 45 miljoen euro had gekocht van de ING Groep.

De aankoop van het Kurhaus was Endstra’s laatste kunststukje. Zeegers was nauw bij die transactie betrokken. Omdat ING niet mocht weten dat Endstra de nieuwe eigenaar was geworden – op dat moment wilden banken al geen zaken meer met hem doen wegens zijn slechte naam – had Endstra een complexe juridische constructie opgezet om zijn aandeelhouderschap te verbergen. Maar wat voor ING geheim moest blijven, was bij Mieremet en zijn mensen blijkbaar wel bekend. Zeegers wist echter dat Endstra al zijn aandelen in het Kurhaus al had verpand, om de transactie rond te krijgen. De jurist realiseert zich dat hier voor Mieremet helemaal niets te halen is.

Het gesprek tussen de advocaten Beckers en Zeegers duurt niet langer dan twintig minuten. Endstra kijkt onbewogen als Zeegers vertelt hoe Beckers reageerde. Ook een sms’je waarin Beckers later op de avond aan Endstra vraagt of het „toeval of opzet” was dat niet alle toegezegde stukken waren afgeleverd, laat Endstra langs zich heengaan. Hij brengt Zeegers die avond laat nog naar huis in Amsterdam om vervolgens terug te rijden naar Breda, naar een van zijn vriendinnen.

Zeegers verklaart later tegen justitie dat het een van de bijzonderste dagen was die hij met Endstra had meegemaakt: „Op één dag was Wim afgeperst door Willem Holleeder en John Mieremet.”

Opwinding

Tweeënhalve week later vindt Bram Zeegers een stervende Willem Endstra op de stoep voor zijn kantoor in Amsterdam Oud-Zuid. Met een kogel in de borst en een genadeschot door het achterhoofd komt de vastgoedhandelaar op 17 mei 2004 om het leven. Hoewel iedereen op dat moment Holleeder als de waarschijnlijke dader ziet, sluit Bram Zeegers die dag niet uit dat John Mieremet de opdracht heeft gegeven.

De maatschappelijke opwinding na de moord op Endstra is groot. Al jaren werd de vastgoedhandelaar in verband gebracht met de georganiseerde misdaad. John Mieremet beschreef hem in augustus van 2002 als ‘de bankier van de onderwereld’ met Willem Holleeder als ‘de bewaker’. Endstra’s ontkenningen over zijn relatie met Holleeder verloren hun geloofwaardigheid toen later dat jaar een foto naar buiten kwam van de bankier en ‘de bewaker’ op een bankje in Amsterdam. Het beeld van Willem Endstra, een van de rijkste mannen van Nederland, samen met Heinekenontvoerder Willem Holleeder, een van ’s lands meest gevreesde criminelen, bleek onuitwisbaar.

Endstra mocht dan omstreden zijn, hij deed wel zaken met alle grote Nederlandse financiële instellingen en bezat samen met de gemeente Velsen een terrein rond de zeehaven Seaport Marina in IJmuiden. Hij was de eerste representant van de bovenwereld in Nederland die in maffiastijl werd geliquideerd.

Wat met tien jaar onderzoek door politie en justitie niet te vinden was, ligt er nu door twee schoten: het bewijs van Endstra’s banden met de onderwereld. Maar wat niemand op dat moment weet, is hoe diep de onderwereld zich via de vastgoedbranche heeft ingevreten in de bovenwereld. Via Endstra hadden Holleeder en Mieremet toegang gekregen tot een van de belangrijkste economische centra van Nederland: de luchthaven Schiphol.

Willem Endstra – Wim voor intimi – leert Willem Holleeder via een gezamenlijke vriend kennen vlak nadat Holleeder in 1992 uit de gevangenis komt. Daar heeft hij zijn straf uitgezeten voor de ontvoering van Freddy Heineken en diens chauffeur. Endstra begeeft zich op dat moment al in het criminele milieu en heeft onder andere geld witgewassen voor een xtc-bende.

Holleeder heeft in die tijd een bouwbedrijfje en gaat klusjes doen voor Endstra. Opknapbeurten, schilderwerk. De twee worden vrienden, herinnert Bram Zeegers zich. „Vanaf pakweg 1995 was Holleeder kind aan huis bij Endstra.” Zag je de een, dan zag je de ander. „Ze gingen samen naar de sportschool, ze gingen samen uit eten en ze maakten buitenlandse reisjes. Dat ging soms zo ver dat als ik een afspraak maakte met Wim, Holleeder gewoon meeging.”

Maar eind jaren negentig bekoelt de relatie tussen Endstra en Holleeder. Volgens Zeegers wordt Endstra in 1999 gedwongen om geld te investeren voor John Mieremet, op dat moment een van de criminele vrienden van Willem Holleeder. Het lijkt erop dat Holleeder en Mieremet Endstra in de tang nemen volgens een scenario dat Mieremet in 2002 beschrijft in dagblad de Telegraaf: inpalmen, vastbijten en uitknijpen.

Uit de verklaring van Bram Zeegers blijkt hoe dat uiteindelijk werkte. „Het plan was dat Mieremet zou investeren in een vastgoedvennootschap”, zo vertelt Zeegers. In de toelichting die hij hierop geeft, openbaart zich een witwastruc die vastgoed zo interessant maakt voor de onderwereld. Het komt erop neer dat Endstra aan Mieremet, bijvoorbeeld, een pand met een waarde van een miljoen euro verkoopt voor acht ton. De meerwaarde kan Mieremet dan later bij verkoop van dat pand in zijn zak steken.

Seagategebouw

Volgens Zeegers was dit een uiterst lucratieve constructie. Mieremet kocht voor 800.000 euro zwart een belang in een vastgoedvennootschap van Endstra die twee jaar later een dikke twaalf miljoen waard is. Iedereen die in twee jaar tijd zoveel winst maakt weet: dit is geen beleggen, dit is witwassen. En Endstra maakte het mogelijk.

Hoe ver de vastgoedhandelaar daarin ging, is te zien in een vastgoedakte die op 20 december passeert op het kantoor van Schaap en Partners in Rotterdam. Die woensdag zit notaris Hans Kemper met twee medewerkers aan tafel voor de verkoop van een drietal kantoorpanden, waaronder het Seagategebouw op Schiphol. Het gaat om een transactie van ruim 41 miljoen gulden (bijna 19 miljoen euro). Kemper doet het werk en zijn medewerkers treden op als gemachtigden namens de verkopers, 217 beleggers in de vastgoedvennootschap Akronned III, en de kopers, drie bedrijven en een particulier.

Hier, op het kantoor van Schaap en Partners, doen de onder- en bovenwereld zaken met elkaar. Achter de drie bedrijven en die ene particulier namens wie notaris Kemper nietsvermoedend bijna 19 miljoen euro overmaakt, zitten Willem Endstra, Willem Holleeder en John Mieremet en de gebroeders Driesen, twee Bredase zakenmannen die werkten voor de leden van de zeer gewelddadige Juliëtbende. Vier van hen, Endstra, Mieremet en de gebroeders Driesen, zouden tussen 2001 en 2005 worden vermoord. De vijfde, Heinekenontvoerder Willem Holleeder, staat maandag voor de rechter op verdenking van afpersing van Willem Endstra.

Verscholen achter mooie namen als Brummans bv, Nieuwgraaf 114 Holding bv en California Properties bv, investeert Willem Endstra onderwereldkapitaal in vastgoed van het beste soort. Het doel van die investering wordt ook beschreven in dezelfde notariële akte: de verkopers garanderen een jaarlijkse huuropbrengst van 3,2 miljoen gulden, exclusief omzetbelasting. De huurder van het kantoorpand op Schiphol is de beursgenoteerde Amerikaanse computerfirma Seagate.

Maarten van Traa, de voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, maakte zich in 1996 nog zorgen over de innesteling van de georganiseerde misdaad op de Amsterdamse Wallen. Vier jaar later heeft Willem Endstra twee criminele kopstukken uit Amsterdam en de leden van een gewelddadige Brabantse misdaadbende ingekocht op de luchthaven Schiphol: niet alleen economisch van eminent belang, maar ook een van de duurste kantoorlocaties in Nederland.

Volgens criminoloog Henk Ferwerda, die twee weken geleden een onderzoek publiceerde naar de malafide activiteiten in de vastgoedsector, is deze transactie typerend. „Handel en eigendom zijn vaak weinig transparant. Het is gemakkelijk om de werkelijke eigenaar of geldschieter uit beeld te houden, bijvoorbeeld via een web van vennootschappen en internationale financieringsconstructies. De overheid zou er verstandig aan doen de vastgoedsector transparanter te maken.”

Het curieuze is echter dat het vastgoed op en rond Schiphol minutieus door de overheid in de gaten wordt gehouden. Bedrijven die zich op de luchthaven willen vestigen, moeten binding hebben met de luchtvaart, zo hebben de gemeentes Amsterdam en Haarlemmermeer en de provincie Noord-Holland ooit afgesproken. Die luchthavenbestemming wordt gecontroleerd door de Schiphol Area Development Company (kortweg SADC), een ontwikkelingsmaatschappij die namens de overheid de gronduitgifte rond Schiphol in de gaten houdt.

Endstra kon echter ongestoord zijn gang gaan. De SADC controleert of bedrijven die zich op Schiphol vestigen gebonden zijn aan de luchthaven, zo vertelt een woordvoerder van het bedrijf. „Als ontwikkelaars en investeerders zich aan die regels houden, is voor ons in principe de kous af. De identiteit en de integriteit van investeerders zijn voor ons geen toetsingscriterium”, zo stelt de woordvoerder. „Toen niet en nu nog steeds niet.”

Waar de gemeente Amsterdam inmiddels iedere vastgoedtransactie op de Wallen al sinds jaar en dag onder de loep neemt, kon Endstra op de luchthaven Schiphol zonder problemen investeren namens Holleeder en Mieremet.

Drugsvluchten

Die avond voor Koninginnedag, in Stein, blijkt hoe riskant het is luchtvaartbelangen toe te vertrouwen aan handelaren als Endstra. Zeegers en Endstra eten die avond in Maastricht, waar ze een medewerker van het vliegtuigmaatschappijtje V-bird ontmoeten. Endstra is mede-eigenaar van V-bird en van het vliegveld Niederrhein, een oud militair vliegveld net over de grens in Duitsland dat Endstra met V-bird wil ontwikkelen tot een vliegveld voor burgerluchtvaart. De medewerker vertelt dat V-bird dringend geld nodig heeft om faillissement te voorkomen. Hoewel Endstra al helemaal leeggezogen is door Holleeder en Mieremet, zegt hij dat het goed komt en dat er geld onderweg is.

Zeegers begrijpt op dat moment absoluut niet waar dat geld vandaan moet komen. Als hij later hoort dat Holleeder plannen had „om drugsvluchten te gaan uitvoeren” via het vliegveld van Endstra, begrijpt Zeegers dat Endstra nog lang niet van Holleeder af is. „Ik heb toen tegen Wim gezegd dat hij over enige tijd grote problemen zou krijgen als hij op dit verzoek zou ingaan.”

Zeegers ziet hoe zijn vriend Endstra door de afpersing van Holleeder en Mieremet steeds verder wordt meegetrokken in de onderwereld. Drugssmokkel via Niederrhein is geen oplossing, het is een nieuw probleem.

De moord op Endstra voorkomt uiteindelijk dat de succesvolle vastgoedhandelaar ook op zijn vliegveld in Duitsland schakel zou worden tussen boven- en onderwereld.