Polen zoekt zijn beschermheer buiten Europa

West-Europa moet niet zo zeuren als Polen meedoet met een Amerikaans raketschild.

Kijk naar het verleden, dan begrijp je de Poolse houding.

De Tweede Wereldoorlog. Radoslaw Sikorski brengt hem steeds weer ter sprake. Hij moet wel, zegt hij, want zonder die oorlog is Polen onbegrijpelijk. „De gevolgen ervan zijn nog steeds tastbaar”, zegt hij. „Wij worden al jaren gezien als de paupers van Europa, terwijl we voor de oorlog een gewoon Europees land waren, met een groter bruto binnenlands product per inwoner dan Spanje.”

Sikorski was tot vorige maand minister van Defensie. Hij trad af om de Poolse missie in Afghanistan. „Ik trok ten oorlog en wilde de vrije hand hebben in de samenstelling van mijn team, maar dat bleek niet mogelijk.” Ook was hij boos over de zuivering van de militaire inlichtingendienst, die na de Val van de Muur in 1989 door oud-communisten zou zijn gekaapt. Sikorski vond het een hachelijke zaak dat Polen zijn eigen spionnen, hoe verderfelijk ook, in het openbaar brandmerkt.

Over zijn vertrek als minister lijkt hij niet al te bitter. „Zo gaan de dingen soms in de politiek”, zegt hij tijdens een gesprek in een koffietentje in Warschau. Ook spreekt hij nog steeds met respect over Jaroslaw Kaczynski, de premier die zijn ontslag aanvaardde. „Ik geloof niet in het drastisch inwisselen van partijen en vrienden als het even tegenzit.”

Hij trad wel af op een vervelend moment, want Polen zit middenin onderhandelingen over de installatie van een Amerikaans raketschild op zijn grondgebied, gericht tegen ‘schurkenstaten’ in het Midden-Oosten en Azië. Duitsland en ook andere West-Europese landen hebben veel kritiek op het project dat de toorn van Rusland heeft gewekt. Duitsland dringt er op aan het raketschild in NAVO-verband te bouwen.

Wat denkt u van het Duitse voorstel?

„Een goed idee. De VS moeten inderdaad aangeven hoe hun raketschild in de toekomst kan worden ingebed in de raketstrategie van de NAVO. Polen wil de alliantie versterken, niet verzwakken. Maar voorlopig ligt er geen voorstel van de NAVO, maar een van de VS. Sterker nog: Polen probeert al jaren NAVO-infrastructuur naar zich toe te trekken, zoals het systeem voor grondsurveillance AGS [een centraal aangestuurd netwerk van bemande en onbemande radarvliegtuigen, waarmee de NAVO troepenbewegingen op de grond zou kunnen volgen, red.]. Maar de discussie hierover duurt al tien jaar. Polen heeft zelfs een locatie aangeboden voor het hoofdkwartier van AGS, maar het project wordt keer op keer uitgesteld. Wij hopen dat het Amerikaanse initiatief wat vaart in de zaak brengt.”

In Duitsland en Frankrijk klinkt de kritiek dat Polen niet solidair is.

„Duitsland is het laatste land dat hierover zou moeten praten. Duitsland bouwt op dit moment in de Oostzee een gaspijpleiding met Rusland, een land dat geen EU-lid is. Het is een project dat onze energieveiligheid bedreigt, omdat het Rusland in staat stelt Midden-Europa te omzeilen en rechtstreeks aan West-Europa te leveren. Duitsland heeft in die kwestie eerst een beslissing genomen en is toen pas gaan overleggen. Wij hebben met het raketschild nog géén beslissing genomen. Wij hebben een Amerikaans verzoek gekregen. Dat is alles. En we praten er over, ook met Duitsland. Ik denk dat Polen veel meer in de geest van solidariteit handelt dan sommige andere landen.”

Bent u verbaasd over de kritiek?

„Nee. In Europa wordt nog steeds met twee maten gemeten. West-Europeanen accepteren onvoldoende dat Oost-Europa óók Europa is. Ze beseffen onvoldoende dat onze geschiedenis – de verovering van Polen door twee totalitaire regimes en het leed dat daaruit voortvloeide – ook hún geschiedenis is. Europese integratie is, anders dan vaak wordt gedacht, niet vergelijkbaar met de Duitse hereniging, waarbij een armer deel op sleeptouw wordt genomen door een zogenaamd geavanceerder deel. Zolang West-Europeanen onze geschiedenis niet in hun botten voelen, zal er geen echt gemeenschapsgevoel ontstaan. Nu wordt nog te veel gedacht: het proces van unificatie mag een beetje geld kosten, zolang wij maar niet hoeven te veranderen.”

Waarom is het raketschild goed voor Polen?

„Het is helemaal niet gezegd dat het goed is. Dat hangt af van het pakket politieke en militaire maatregelen dat ermee vergezeld gaat [Polen wil meer financiële steun en moderne wapentechnologie voor zijn leger, red.]. Als de Amerikanen alleen een militaire basis willen vestigen wegen de gevaren – het schild is een potentieel doelwit – niet op tegen de voordelen. Maar als de VS veel extra’s bieden, kan het voor de Poolse veiligheid een grote sprong voorwaarts betekenen.”

Maar de NAVO biedt Polen toch ook al veiligheidsgaranties?

„In dit land leven we nog steeds met het trauma dat we tegen Hitler vochten in 1939, terwijl Frankrijk en Groot-Brittannië de oorlog verklaarden maar niets deden. Anno 2007 willen we geen papieren garanties, maar garanties door daden. Voor ons is het belangrijk dat er in Polen voor de NAVO ook echt iets te verdedigen valt. Formeel zitten we in de NAVO, maar alle infrastructuur van het bondgenootschap ligt in het westen. Het zou een belangrijk gebaar zijn als die ongelijkheid wordt verminderd.”

Is een land dat zijn eigen spionnen te kijk zet betrouwbaar als militaire partner?

„Ik had graag gezien dat de zuivering van onze militaire inlichtingendienst discreter was gebeurd. Maar vooralsnog lijken de gevolgen te overzien. Polen heeft vorige week nog een verdrag met de VS ondertekend over het beschermen van confidentiële informatie. Gelukkig hebben wij nu even iets wat zij graag zij willen hebben.”