‘Het gaat om het onbenullige’

De kiek van fotograaf Maarten van Schaik (1973) uit Amsterdam. Hij won afgelopen week de eerste prijs van de NAi/Ballast Nedam Fotografieopdracht.

‘Dit is typisch zo’n momentopname waarbij alles klopt. Die ‘jezus’ in het midden, de mensen links en rechts, het is een soort drieluik. Alles is in evenwicht. Bovendien lijkt het alsof je kijkt naar een bizar stilleven: Welke figuren zijn echt? Welke niet? De mensen op deze foto zijn nauwelijks te onderscheiden van hun omgeving, ze zijn ondergeschikt aan het grotere geheel van de foto zelf.

„Ik wilde graag een foto laten zien uit het werk van Burk Uzzle, een Amerikaanse fotograaf. Vreemd genoeg is hij in Europa vrij onbekend terwijl hij lang bij het fotoagentschap Magnum heeft gewerkt. Dit beeld is afkomstig uit All American, een serie zwart-wit foto’s die hij in de jaren zeventig maakte.

„Ik ben, net als in Uzzle’s eerste boek Landscapes, altijd op zoek naar ‘niet-plekken’ of ‘zwarte gaten’. Daarmee bedoel ik dat ik dingen op zo’n manier fotografeer dat ze ‘autonoom’ worden. Het maakt niet meer uit waar iets vandaan komt of uit welke tijd het afkomstig is. Het gaat erom dat je iets ziet waarbij de context is verdwenen.”

„Er schuilt een bepaalde schoonheid in het vangen van onbelangrijke dingen: een gekreukelde poster op een muur, de manier waarop het licht door de kier van een duur valt. Kleine, onopvallende dingen waar je argeloos langsloopt. Het is een beetje als dat fragment over het plastic zakje in de film American Beauty. Een meisje en haar buurjongen kijken samen naar een video opname van een broodzakje dat rond dwarrelt over het trottoir. De buurjongen, die het zakje heeft gefilmd, gelooft dat er achter de meest kleine, onbenullige dingen vaak een hele wereld schuilt. Terwijl ze naar het dansende zakje kijken zegt hij tegen zijn buurmeisje: „Soms is er zoveel schoonheid in de wereld dat ik het gevoel heb dat ik het niet kan verdragen. Dan lijkt het alsof mijn hart het gaat begeven.”

Ik voel me vaak precies zo als ik aan het fotograferen ben. Voor mij hoeft het niet te gaan over ‘grote onderwerpen’ zoals liefde, oorlog of dood. Ik zoek naar het kleine en daarbij moet de toeschouwer niets worden opgelegd.”