Verboden Verboden Verboden Verboden Verboden Verboden Verboden Verboden

Paddo’s, happy hour, roken in de kroeg: politici willen het allemaal verbieden.

Acht verklaringen voor de nieuwe verbodscultuur in Nederland.

Na jaren van liberalisering en vergroting van de keuzevrijheid komt er een einde aan het vrije consumeren van drugs, drank en kroketten. Het nieuwe kabinet zit er nog maar net of het regent voorstellen voor nieuwe verbodsbepalingen. Mogen mensen dan niet zelf bepalen of ze longkanker krijgen, of ze dik of dronken worden of zich door chemisch opgewekte waanvoorstellingen in het ongeluk storten? Vanwaar deze regelzucht?

1 Mensen hebben meer mogelijkheden gekregen om overlast te veroorzaken.

De vroeger zo sobere Nederlanders laten het tegenwoordig breed hangen. Ze eten hun koekjestrommels in één ruk leeg en worden dikker. Ze zijn ook meer gaan drinken.

Dat is niet altijd zo geweest. Het drinken van alcohol buiten verjaardagsfeestjes en bruiloften werd pas in de jaren zestig gewoon. Sindsdien zijn de inkomens sneller gestegen dan de prijs van drank. Vroeger konden scholieren die zaterdags uitgingen maar één of twee pilsjes kopen. Nu hebben ze een bijbaantje waarvan de opbrengst naar eigen inzicht mag worden besteed. En dat kan ook makkelijker: disco’s en café’s blijven langer open. Gezellig, maar het leidt ook tot uitwassen. Dronken jongeren worden vernielzuchtig of gaan elkaar te lijf. En jaarlijks sterven er meer dan honderd Nederlanders door alcohol in het verkeer.

2 Bedrijven kunnen geen grenzen stellen.

Producenten van drank, makers van videospelletjes of uitbaters van café’s willen winst maken. Dat is normaal. Van bedrijven kan niet worden verlangd de verkoop van alcohol of computerspelletjes te matigen. Wat zíj willen zijn duidelijke regels, zodat de concurrent niet kan winnen met ruimere openingstijden of aantrekkelijkere maar schadelijke drankjes. De markt vraagt scheidsrechters.

3 Ouders kunnen het niet in hun eentje.

Je zou het bijna vergeten, maar niet zo lang geleden was het de dominee die als een extra ouder in het (grote) gezin de dienst uitmaakte. Vanaf de preekstoel spoorde hij aan tot matiging. Nu laten ouders zich tegen elkaar uitspelen door hun 1,8 kinderen van wie ze zoveel verwachten en wie ze weinig kunnen weigeren.

De overheid móet wel voor hen in de plaats treden. In heel Europa heffen overheden accijnzen op drank, beperken ze de verkoop van sigaretten en stellen ze leeftijdsgrenzen. In Amerika mag iemand hoe dan ook pas op zijn 21ste gaan drinken. Nederland heeft verhoudingsgewijs nog een liberaal uitgaansbeleid, met lange openingstijden. Nederlandse jongeren zijn na de Britten en de Ieren de grootste zuipschuiten van Europa.

4 Welvaart leidt tot hoge eisen.

Mensen die hun leven voor elkaar hebben stellen hogere eisen aan hun omgeving dan mensen die van dag tot dag bezig zijn te overleven. Ze zijn gewend de omgeving naar hun hand te zetten en ergeren zich bijvoorbeeld aan tabaksrook. Hinderlijk! Kan iemand daar niet wat aan doen?

5 Welgestelden leven langer.

Waarom zijn er zoveel rokers in arme landen? Omdat roken daar minder schadelijk is. De meeste mensen dáár overlijden namelijk niet aan de effecten van tabak maar al eerder, aan besmettelijke ziekten en andere kwalen. Als mensen langer leven, gaan ze zich meer zorgen maken over ziektes die zich vooral op hogere leeftijd doen gelden.

6 Ongezond gedrag kost anderen geld.

Ongezonde mensen kosten de overheid en de zorgverzekeraars extra geld. De hoogte van ieders premie wordt ook bepaald door de gezondheid van de andere verzekerden. Buurman te dik? Premie omhoog. Overigens zijn rokers juist minder duur: ze overlijden gemiddeld zeven jaar eerder en krijgen dus minder ouderdomskwalen.

7 Anderen worden aansprakelijk gesteld.

De eersten die anderen aansprakelijk stelden voor hun zonden, waren rokers die vaak met succes procedeerden tegen de sigarettenindustrie. Die probeerde zich vervolgens op allerlei manieren in te dekken. Het gevolg: op last van de overheid waarschuwingen op sigarettenpakjes en gedeeltelijke rookverboden in alle westerse landen.

Nu stellen de ouders van een 17-jarige Française die na gebruik van paddo’s overleed de Nederlandse overheid aansprakelijk. Gedogen kan praktisch zijn in de Nederlandse context. Maar als andere overheden niet meedoen, trekken Europese burgers hierheen om hun hasj of paddo’s te kopen. Er zit niks anders op dan verbieden, concludeert een Kamermeerderheid.

Ook met excessen van seksuele vrijheid is Nederland nu internationaal mikpunt. Als drie mannen samen besluiten een pedopartij op te richten, worden dozijnen journalisten ingevlogen om er verslag van te doen. Miljoenen internetgebruikers zoeken Nederlandse sekssites. Bij zoveel internationaal verkeer is er extra behoefte aan duidelijke, ondubbelzinnige regels.

8 Een multiculturele samenleving vereist duidelijkheid.

Het multiculturele Amerika heeft niet voor niets strenge politiemannen, duidelijke wetten en hoge gevangenisstraffen. Een besloten, homogene samenleving kent vaak minder geschreven regels, omdat iedereen uit zichzelf weet hoe ver hij kan gaan.

Als er nieuwelingen komen in zo’n samenleving, interpreteren ze ongeschreven regels en gebruiken soms heel anders. Regels en taboes kunnen dan maar het beste duidelijk worden omschreven.

En? Werken verboden ook?

Dat is de vraag. Het is een menselijke zwakheid om te wensen dat alleen de ander zich aan de wet houdt. Verboden of niet: overal wordt gedronken, gehoereerd, gerookt en gesnoven.

Vervolgens zijn in het ene land de reacties van de overheid minder voorspelbaar dan in het andere. In Amerika doet de politie invallen bij studentenfeestjes om te controleren op drinkgedrag. Degenen die niet zijn uitgenodigd, hebben dan geklikt.

Bij te veel verbodsbepalingen kan het gedrag zelfs naar de andere kant doorslaan. Het Victoriaanse Londen was een wereldcentrum van prostitutie. Nu is het kuise Teheran een topmarkt voor heroïne, prostitutie en drank. Je moet er wel de regels voor kennen, de ongeschreven regels dan.

Rectificatie / Gerectificeerd

In de krant van donderdag 29 maart stond op twee verschillende pagina’s de gemiddelde levensverwachting van rokers vermeld. In het artikel Verboden (pagina 6 en 7) staat: „Overigens zijn rokers juist minder duur: ze overlijden gemiddeld zeven jaar eerder en krijgen dus minder ouderdomskwalen”. In het artikel En na de reclame: stop smoking with the stars (pagina 21) staat dat rokers gemiddeld 13 jaar korter leven. Geen van beide beweringen klopt. Volgens het onderzoek Tabaksgebruik, gevolgen en bestrijding is de levensverwachting van een roker gemiddeld 8 tot 12 jaar lager dan die van een niet-roker.