Recept voor nederlaag VS

President Bush krijgt het moeilijk om de oorlog in Irak te blijven financieren.

Ook de Senaat ligt nu dwars

Voor het eerst staat het hele Congres achter terugtrekking van de troepen uit Irak – resultaat van een stemming in de Senaat gisternacht Nederlandse tijd. Daardoor is niet langer zeker of president Bush de komende periode over geld beschikt om de oorlog te vervolgen.

Republikeinen waren geschokt na de stemming. Senator John McCain, die door zijn steun aan de oorlog steeds minder kans maakt op het presidentschap volgend jaar, fulmineerde dat „een tweedejaars op [de militaire academie] West Point je kan vertellen dat de aankondiging van het einde [van de oorlog] een recept voor een nederlaag is”.

Verschillende scenario’s zijn nu mogelijk. Maar een openlijk gevecht over financiering van de oorlog is nu waarschijnlijk. Het Pentagon voert alvast de druk op: 15 april – over ruim twee weken – is de kas leeg, zei minister van Defensie Gates vorige week.

De omwenteling in het Congres kwam onverwachts, omdat tot nu toe alleen het Huis van Afgevaardigden zich achter troepenterugtrekking had geschaard. In de Senaat slaagden Republikeinen er telkens in stemmingen met procedures te blokkeren, zodat het voltallige Congres – niet tot een uitspraak kwam.

Drie niet ingecalculeerde gebeurtenissen doorbraken die patstelling – waardoor de wereld van Bush er nu een stuk ingewikkelder uitziet dan een week geleden. De wending werd vrijdag ingeleid met een stemming in het Huis. Democraten leken het onder leiding van voorzitter Nancy Pelosi niet eens te worden over een voorstel van gefaseerde terugtrekking. Progressieve Democraten vonden het niet ver genoeg gaan, gematigde Democraten geloofden niet in tijdschema’s voor terugtrekking.

Pelosi bevestigde haar reputatie van vaardig beroepspoliticus. Ze wist een minieme meerderheid achter een gefaseerde troepenreductie te krijgen. En ze bedacht een essentieel slimmigheidje: ze maakte de troepenreductie onderdeel van een noodwet waarmee Bush recentelijk 120 miljard dollar extra vroeg voor de troepen in Irak en Afghanistan.

Maandag bleek dat de Republikeinen in de Senaat niet langer een stemming over Irak wilden blokkeren. Zij waren bovendien vol zelfvertrouwen: de eigen rijen waren gesloten, conservatieve Democraten dreigden mee te stemmen. Maar voor de Republikeinen voltrok zich in de laatste uren van het debat de ene ramp na de andere. Chuck Hagel, conservatief uit Nebraska, deelde de doodklap uit door met de Democraten mee te stemmen. „Er is geen militaire oplossing in Irak”, galmde zijn stem.

Formeel moeten Huis en Senaat nu een compromis sluiten over de verschillen uit hun beider wetten. Die verschillen zijn klein – de één wil volgend jaar april alle troepen teruggetrokken hebben, de ander in oktober. Als daarover een compromis is bereikt, gaat de wetgeving naar Bush. Die kan dan – het waarschijnlijkste scenario – een veto uitspreken. Dat is zijn constitutionele recht.

Maar een presidentieel veto is riskant. Door het handigheidje van Pelosi zou Bush zelf de financiering van de troepen in gevaar brengen. Als hij zijn veto over de troepenterugtrekking uitspreekt, gaat immers ook de daaraan gekoppelde bijdrage van 120 miljard dollar niet door.

Dat roept herinneringen aan Bill Clinton en Newt Gingrich. Zij voerden – Clinton als Democratisch president, Gingrich als Republikeins voorzitter van het Huis – een pokerspel op over bezuinigingen. Clinton sloot alle federale kantoren, en Gingrich moest zich uiteindelijk matigen.

Bush kan iets dergelijks doen door de eisen te negeren die het Congres stelt, en zo te zorgen dat het Congres het risico op zich neemt van onderfinanciering van de troepen.

Er is één verschil, zeggen Democraten: Clinton was een geliefde president, en Bush is door de oorlog chronisch impopulair.