Mugabes vijand woont bij hem in huis

De inval in het hoofdkantoor van de Zimbabweaanse oppositie, gisteren, onderstreept wie het ‘eindspel’ regisseert. Niet het Westen, niet de oppositie – maar de regering zelf.

JOHANNESBURG, 29 MAART. - De woordvoerders van de Movement for Democratic Change (MDC) klinken in paniek als woensdagmiddag de oproerpolitie met veel machtsvertoon het hoofdkwartier van de partij in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare binnenvalt. Archiefkasten worden omvergetrokken, posters van de muur gehaald. De zwaarbewapende politie pakt tien oppositieleden op en voert ze af naar het bureau.

Urenlang blijft onduidelijk of ook de partijleider zich onder de arrestanten bevindt. „We weten niet waar Morgan is”, hijgt Nelson Chamisa door de telefoon. „We kunnen hem niet bereiken.” Morgan Tsvangirai zou woensdagmiddag een persconferentie geven over het escalerende geweld in Zimbabwe. Sinds de afranseling op 11 maart waar de partijleider een schedelbasisfractuur aan over hield, verdwijnen in de buitenwijken van de grote steden activisten, advocaten, en oppositieaanhangers. Ze worden in het holst van de nacht opgepikt en 24 uur later, na een pak slaag, weer thuis afgeleverd. In Johannesburg maakt Human Rights Watch de nieuwe mensenrechtenschendingen vanochtend alsnog openbaar. Dan blijkt ook dat Tsvangirai vannacht veilig thuis heeft geslapen.

Nog voor het jaar om is, staat de zittende president van Zimbabwe Robert Mugabe op straat. Die verzekering gaf Tsvangirai eerder deze week aan de internationale televisiezenders, waar hij dezer dagen vaste gast is. De oppositie heeft het taalgebruik van westerse diplomaten overgenomen. Het escalerende geweld is de bel voor ‘het eindspel’, zoals Londen en Washington beweren.

Als er al sprake is van een eindspel in Zimbabwe dan is de regie niet in handen van de oppositie of regeringen in het Westen. Dat onderstreept de razzia op het hoofdkantoor van de MDC. De oppositiepartij ontbeert de kracht en de regering is vast van plan de partij iedere bewegingsruimte tot het bekokstoven van meer verzet te ontnemen. Met de razzia laat de regering ook zien zich niets aan te trekken van alle kritiek die de afgelopen weken uit westerse hoofdsteden kwam. De veroordelingen van de Europese Unie en de Verenigde Staten passen in Mugabe’s retoriek dat het Westen samenzweert met de oppositie om zijn val mogelijk te maken. Het sterkt hem.

De razzia verbloemt bovenal de richting waaruit het werkelijke gevaar voor de president vandaan komt. „Mugabe probeert de aandacht af te leiden van de interne ruzies binnen zijn partij en de groeiende onvrede onder zijn vertrouwelingen”, zegt Jonathan Moyo telefonisch. Hij was jarenlang Mugabe’s gevreesde minister van Informatie, maar speelt nu de rol van politiek analist en oppositielid. „Mugabe zoekt naar een gemeenschappelijke vijand.” Maar de vijand woont in eigen huis.

Begin deze week zouden het centraal comité en het politbureau van regeringspartij Zanu-PF beslissen over de toekomst van Mugabe. Mag hij namens de partij de lijst trekken bij de presidentsverkiezingen in 2008? Of is het na 27 jaar tijd voor nieuw bloed? Mugabe slaagde erin de bijeenkomst te verzetten tot morgen. Hij vreest de stemming, na zijn nederlaag op het partijcongres afgelopen december. Daar gaf de partij geen toestemming voor zijn voorstel om zijn huidige termijn op te rekken tot 2010.

„Mugabe heeft nog nooit voor zoveel uitdagingen gestaan als nu”, zegt Brian Raftopoulos, voormalig hoogleraar aan de Universiteit van Zimbabwe, nu woonachtig in Kaapstad. „Alles is vloeibaar.” Allianties vallen uiteen of worden gesmeed. Een belangrijke rol is weggelegd voor vice-president Joyce Mujuru, echtgenote van de invloedrijke ex-generaal Solomon Mujuru. Tot december leek Mujuru de harlekijn van Mugabe. Als hij in 2008 zou terugtreden, zoals hij de afgelopen jaren beloofde, zou hij de partij via Mujuru op afstand kunnen blijven besturen. Een botsing over zakenbelangen lijkt Mugabe en de Mujuru’s uit elkaar te hebben gedreven. In Pretoria voerde Mujuru afgelopen weekend besprekingen met de Zuid-Afrikaanse regering. Wat de Zuid-Afrikanen betreft moet de macht in Zimbabwe in handen blijven van Zanu-PF, maar met een nieuw gezicht. Een vakbond die uitgroeit tot oppositiepartij en dan de macht grijpt zoals de MDC, is voor president Mbeki een even grote gruwel als voor Mugabe.

Afrikaanse solidariteit beschermt Mugabe. Alleen de Zambiaanse president Mwanawasa durfde het aan de Zimbabweaanse regering met de zinkende „Titanic” te vergelijken. Collega’s binnen het regionale samenwerkingsverband Southern African Development Community (SADC) blijven opvallend stil. De bijeenkomst die SADC vandaag belegt in Tanzania mag geen „spoedoverleg over Zimbabwe” heten. Op de arrestaties van de oppositie werd niet gereageerd.

Kan de elite van Zimbabwe overleven, zonder Mugabe. Daar draait het om, voor de Afrikaanse collega’s, en voor de regeringspartij. Het patronagesysteem dat ondanks de dramatische economische neergang van Zimbabwe bleef functioneren, moet door. Voor de oppositie is slechts een bijrol weggelegd, mogelijk in een overgangsregering die Mugabes aftocht mogelijk moet maken. Geruchten over geheime besprekingen tussen de MDC en Zanu-PF worden ontkend. „Ik walg van ze, we hebben niets te bespreken”, zegt Tendai Biti, onderhandelaar voor de MDC. Die gevoelens zijn wat de regeringspartij betreft, wederzijds.