Londen en Teheran bestoken elkaar op televisie

Londen en Teheran lijken elkaar nog niet te naderen inzake de gevangengenomen Britse marinemensen. Londen is boos over tv-beelden van een opvarende. De Iraanse beweegredenen blijven ongewis.

De Britse regering had gehoopt de kwestie van de marinemensen discreet op te lossen. Zonder veel gezichtsverlies voor de Britten en de Iraniërs. Vijftien Britse leden van de marine werden eind vorige week door Iran in de Golf gevangen genomen. Maar bijna een week na het Golf-incident lijkt de hoop op een discrete oplossing vervlogen.

In plaats daarvan bestoken beide kanten elkaar sinds gisteren ten overstaan van de hele wereld op de televisie met hun standpunten. Premier Tony Blair kondigde dinsdag al „een andere fase” aan. Bij het ‘live’ uitgezonden vragenuurtje in het Lagerhuis hekelde hij het Iraanse optreden als „volledig onaanvaardbaar”. De Iraniërs probeerden intussen hun gelijk te halen via een video met een ‘bekentenis’ van een Britse matroos. Een oplossing lijkt hiermee snel verder uit het zicht te raken.

De Britten maakten gisteren de Iraniërs ronduit belachelijk door op een persconferentie te onthullen dat de Iraanse ambassadeur in Londen tijdens een onderhoud op het ministerie van Buitenlandse Zaken in eerste instantie coördinaten voor de plaats van het incident had opgegeven die binnen de Iraakse wateren liggen. Pas in tweede instantie, afgelopen maandag, gaven de Iraniërs herziene coördinaten op, die in de Iraanse wateren liggen.

Op hun beurt vertoonden de Iraniërs een video, waarin de enige vrouwelijke gevangene, Faye Turney, toegaf dat ze „kennelijk” in Iraanse wateren was opgepakt. In een brief aan haar familie, die door de Iraniërs zonder scrupules werd gepubliceerd, zegt ze dat ze een andere brief aan het Iraanse volk heeft geschreven om zich „te verontschuldigen dat wij ons in hun wateren hadden begeven”.

Ook verklaarde de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Manouchehr Mottaki, gisteravond dat de Britse regering moet toegeven dat de vijftien militairen zich in Iraanse wateren bevonden voor ze kunnen worden vrijgelaten.

Niets wijst erop dat de Britten tot zo’n knieval bereid zijn. Integendeel, zowel van regeringswege als in de media is woedend gereageerd op de behandeling van de gevangenen en de wijze waarop er kennelijk druk is uitgeoefend op Turney om met een ‘bekentenis’ te komen. De Iraniërs hebben Britse diplomaten tot nu toe geen toestemming gegeven de gevangen marinemensen te bezoeken.

Het is nog altijd niet duidelijk waarom Iran vrijdagochtend tot zijn actie overging. Dachten de Iraniërs werkelijk dat ze in hun eigen wateren opereerden en vergisten ze zich? Helemaal onmogelijk is dat niet. De afbakening van de territoriale wateren tussen Iran, Irak en Koeweit is al decennialang omstreden.

Een andere mogelijkheid is echter dat het een bewuste provocatie was van de Iraanse Revolutionaire Garde. Veel wijst erop dat het om een goed gecoördineerde actie van de Iraniërs ging. Precies op het moment dat de Britse mariniers aan de achterkant van een Indiaas schip, dat ze hadden gecontroleerd op contrabande, weer in hun bootjes wilden stappen, werden ze verrast door twee snelle Iraanse marineboten van de Revolutionaire Garde. Het gebeurde allemaal net uit het zicht van het Britse fregat Cornwall, terwijl de Britse Lynx-helikopter, die de marineteams doorgaans vanuit de lucht bijstaat, bijtankte.

De arrestatie van de Britten nam al met al slechts enkele minuten in beslag. Meteen werden ze afgevoerd naar de Iraanse wateren, waar nog eens vier Iraanse patrouilleboten te hulp schoten. Verzet was voor de licht bewapende Britten geen serieuze optie omdat ze tegenover een grote Iraanse overmacht stonden.

De Iraniërs hadden op zichzelf nog een appeltje te schillen met het Verenigd Koninkrijk. De Britse regering heeft zich immers in New York bij de Veiligheidsraad de laatste tijd zeer ingespannen voor sancties tegen Iran wegens de nucleaire activiteiten van het land. Mede dankzij Britse pressie gingen ook de Russen, die op zichzelf goede betrekkingen met Teheran onderhouden, in New York overstag. De Russen zullen nu echter niet staan te trappelen om bij de Iraanse regering te interveniëren voor de Britse gevangenen.

Het belangrijkste diplomatieke kanaal voor de Britten lijkt te lopen via Turkije. De regering-Blair heeft de Turken altijd krachtig gesteund bij hun pogingen lid te worden van de EU. Nu kunnen de Turken met hun uitstekende contacten in Teheran iets terugdoen.